Driekoningenkoek

We vieren het in Nederland misschien niet zo groots, maar in veel zuid-Europese landen

 is het een belangrijke feestdag: Driekoningen.

Het feest wordt ook wel Epifanie genoemd en op 6 januari - 13 dagen na Kerst - gevierd.

Epifanie betekent 'lichtverschijning uit de hoge' wat verwijst naar de heldere ster

 die de wijzen uit het Oosten naar de geboorteplek van Jezus leidden. 

Vanwege hun geschenken - goud, mirre en wierook - worden de wijzen

 in de derde eeuw 'koningen' genoemd. 

In Rooms Katholieke kringen werd vroeger de kerststal op kerstavond neergezet. 

De wijzen uit het Oosten waren dan letterlijk nog heel ver weg, 

want ze kregen een plekje aan de andere kant van de kamer en kwamen 

naarmate Driekoningen dichterbij kwam, dichterbij de stal. Op 6 januari kwamen ze aan.

Met Driekoningen gingen vroeger in veel dorpen de kinderen verkleed als wijzen 

zingend langs de deur om snoep en geld op te halen. Sterrenzingen genaamd, 

omdat het gaat over de ster van Bethelehem. Hoog op een stok werd een ster bevestigd en

 meegenomen. Zowel kinderen als volwassenen deden hieraan mee. 

Met Driekoningen wordt ook vaak een driekoningenkoek gebakken, 

waarin vroeger een geldstuk verstopt was om de zoektocht van de wijzen uit te beelden.

Tegenwoordig worden vooral in Frankrijk driekoningenkoeken,

Gallete des Rois, gebakken  met daarin een klein porceleinen figuurtje 

 - soms een waar collectorsitem - of een boon. 

Compleet met kroon koop je deze koek en er staan de mooiste exemplaren

 in de vitrines van de patissiers. De boon in het gebak heeft alles te maken met 

het koningsspel, maar daarover lees je onder het recept meer...

Bij gebrek aan Franse bakkers bak ik dit jaar mijn eigen Driekoningen koek

en met het recept laat ik je graag meegenieten van dit bijzondere en

 symbolische bladerdeeggebak. Natuurlijk hierbij mijn eigen variant op het recept!

Hoewel we niet katholiek zijn en niet in een zuid-Europees land wonen, 

vieren wij al jarenlang groot feest op 6 januari. De belangrijkste reden 

is jongste zoon die vandaag precies 18 wordt!

Groot feest dus, maar vandaag is het dubbel feest en combineer ik het met Driekoningen.

Dit jaar bak ik een Driekoningenkoek. Sterker nog, dit jaar bak ik er drie, 

om het ook op school met de kinderen te vieren.

Driekoningenkoek

    voor 12 stukken

Ingrediënten:

• 2 rollen vers bladerdeeg
• 300 g hazelnootspijs of amandelspijs
• 1 ei
• 1 (kidney)boon
   ook nodig
• papieren kroon
• poedersuiker

Hoe maak ik het:

Vers bladerdeeg op rol vind je tegenwoordig in elke supermarkt.

Breng op kamertemperatuur om goed te kunnen verwerken. Rol uit en neem een bord van ongeveer 27 cm doorsnede als mal en snijd uit de vellen bladerdeeg een cirkel. Snijd de ene cirkel ongeveer een cm groter uit dan de ander. Bewaar de restjes bladerdeeg voor decoratie.

Verwarm de oven voor op 175°C.

In Frankrijk wordt frangipane gebruikt voor deze speciale driekoningentaart, die je kunt vervangen door amandelspijs. Ik gebruikte hazelnootspijs, homemade van zelfgeraapte hazelnoten.

Klop het ei los in een kom. Houd een halve eetlepel van het geklopte ei apart. 

Meng de rest van het ei door de hazelnootspijs zodat deze smeuïg wordt.

Verdeel de spijsvulling over één van de bladerdeegbodems. Laat een cm vrij van de kant. 

Stop een (rode) boon in de spijs.

Leg de andere bladerdeegcirkel erover en plak de randen vast met wat water.

Maak van de restjes van het deeg een kroon wat je op het midden van de taart legt.

Kerf met een scherp mes een rand erin zodat hier de stoom uit kan ontsnappen.

Met een ander restant kun je een vlecht maken en dit om de buitenrand leggen.

Of versier naar eigen inzicht.

Vermeng het restje losgeklopt ei met wat water of sojamelk en bestrijk

hiermee de bovenkant.

Schuif de taart in het midden van de voorverwarmde oven

en bak in ongeveer 40 minuten goudbruin.

Haal de taart uit de oven en laat afkoelen.

In de tussentijd heb je van goudpapier een kroon gemaakt of er eentje gekocht.

Zet het kroontje op de taart.

bestrooi de randen met poedersuiker.

 En dan begint het Koningsspel,

want ergens in deze taart zit natuurlijk nog die meegebakken boon.

Maar waar?

Koningsspel met kinderen

Benodigdheden:

• driekoningenkoek met boon of porceleinen figuurtje
• gouden kroontje

Hoe gaan we spelen:

Laat het jongste kind onder tafel zitten waar de driekoningenkoek op staat.

Wanneer de koek wordt aangesneden mag het jongste kind zeggen naar welke persoon het stuk

koek gaat voor een eerlijke verdeling.

In één van deze stukken zit natuurlijk de boon verstopt.

Wie de boon in zijn koek vindt, mag  de rest van de dag (of de les) koning of koningin zijn.

De anderen moeten hem of haar gehoorzamen. Thuis mag deze persoon bijvoorbeeld kiezen

wat je gaat eten of waar en op school kan het kind bijvoorbeeld een spel kiezen.

Vroeger werd het koningsspel door volwassenen gespeeld en werden 

maatschappelijke verhoudingen omgedraaid.

In plaats van een boon zat er een geldstuk in de driekoningenkoek verstopt

die de zoektocht van de wijzen uit het Oosten uitbeeldt.

En wij? We nemen deze dag een stukje driekoningenkoek, waar ik

 - hoera! - de boon in vind. Maar natuurlijk geef ik de kroon graag door

 aan onze jarige, de koning van deze dag!

Vanavond gaan we uit eten en zaterdag vieren we zijn verjaardag groot!

Al vier je normaal gesproken Driekoningen niet, het is een bijzonder

feest met eeuwenoude tradities, waarin je eigen keuzes kunt maken.

 Mooi om in je gezin een nieuwe traditie te starten of kinderen op school 

ermee bekend te maken. Sla op voor volgend jaar en 

blaas Driekoningen nieuw leven in: zinvol en mooi om te vieren.

Bron:

Van feest naar feest; S. vd Gugten, T. Lous, A.  Noordhof; Boekencentrum Z,meer,2003

Palmpasen en een broodhaantje

Wát een feest: al die prachtig versierde, vrolijk gekleurde kruisen die in een optocht langs komen 

als ik op het schoolplein van de Katholieke basisschool Sep, mijn oppaskind kom ophalen.

Zondag is het Palmpasen en ja..... dat wordt normaal gesproken vrolijk en uitbundig gevierd.

Sep doet er trouwens niet aan mee... hij vindt het niks.

Ik mocht er wel over schrijven, hoor. Maar elk kind is vrij om te kiezen of hij  eraan meedoet.

Wát jammer dat het dit jaar zo anders loopt, omdat de scholen dicht zijn. 

Geen keuze voor de kinderen op school.

Maar thuis maken kan ook en dat deed ik met mijn kinderen!

 Ik deel niet alleen hoe je zo'n versierd kruis maakt, 

maar ook het recept van een broodhaantje en natuurlijk de symboliek erachter.

Palmpasen is de zondag voor Pasen waarop het verhaal wordt verteld over Jezus die op een ezeltje 

Jeruzalem binnenreed. Hij werd als Koning binnengehaald, maar enkele dagen later werd hij omgebracht...... 

Maar de jubelstemming is er nog op Palmpasen!

Eerst deel ik het recept voor het broodhaantje, daarna iets meer over het versierde kruis.

Houd je vast voor nog meer symboliek.....

Broodhaantje zelf bakken

          voldoende voor 6  haantjes

Ingrediënten:

• 400 g bio volkoren tarwemeel
• 100 g bio bloem
• 10 g fijn zout
• 1 klein ei
• 2,5 dl ongezoete sojamelk
• 35 g verse gist of 15 g droge gist
• 50 g roomboter
• krenten (180)
• amandelen 
• maanzaad

Hoe maak ik het klaar:

Zorg dat de roomboter, de melk en de gist op kamertemperatuur zijn.

Laat de roomboter smelten en verwarm de melk tot lauwwarm.

Los de gist op in ongeveer een halve dl van de melk.

Vermeng de beide meelsoorten met het zout en roer goed door. Maak in het midden een kuiltje en schenk daarin de opgeloste gist en de gesmolten boter. Breek het ei erboven.

Roer stevig vanuit het midden.  Voeg de melk er in gedeeltes aan toe en begin met het kneden 

van het deeg. Het deeg moet lichtvochtig aanvoelen. Is het te nat, dan voeg je wat bloem toe, 

is het te droog dan voeg je nog wat melk of water toe.

Kneed het deeg 10(!) minuten. Ben je ergens gefrustreerd over? Leef je uit op het deeg. Trek, sla, stomp en kneed.....  Oftewel in baktermen: rek de gluten uit en breng lucht in het deeg. ;)

Doe het deeg in een kom, dek af met een vochtig gemaakte theedoek en zet op een warme plaats

 te rijzen voor 45 minuten.

Neem het gerezen deeg en verdeel het in zes stukken. Kneed nog een keer rustig door.

Vorm zes haantjes. Neem er een stok bij waar je het palmpasenkruis van maakt. 

Duw deze stok in het deeg, zodat je daarop het haantje kunt vormen.

En zodat er een opening in het deeg blijft.

Neem de krenten en week ze voor in heet water.

Leg de ruw voorgevormde haantjes op een bakplaat met bakpapier. 

Zet ze opnieuw op een warme plaats om te laten rijzen en laat ze nog 30 minuten rijzen.

Verwarm de oven voor op 225 graden. 

Kneed nu niet meer door, maar versier de haantjes met krenten, amandelen en eventueel maanzaad.

Voor de symboliek die hierbij hoort, kun je 30 krenten geven. Deze staan voor de 30 zilverstukken die Judas kreeg van de priesters, toen hij Jezus verraadde.

De kinderen kregen allemaal een eigen haantje en het is leuk te zien hoe elk haantje 

 heel anders is geworden. Wát een creativiteit!

Leg de haantjes weer op de bakplaat en schuif ze in de hete, voorverwarmde oven.

Bak de haantjes in het midden van de hete oven in ongeveer 25 minuten gaar en goudbruin.

Oh.... wat ruikt het heerlijk naar versgebakken brood als de haantjes klaar zijn.

Wat vreselijk jammer dat je ze niet gelijk mag proeven en opeten.

Nou ja: ' niet mogen'..... stiekem deden we dat wél! Eén van de haantjes werd in stukken gesneden en geproefd! .

Daarom kan ik je nu al verzekeren: ze smaken zo lekker als ze ruiken! ;)

Palmpasentak

In de tussentijd dat de haantjes rijzen of bakken, kun je de palmpasentakken maken.

Benodigdheden:

• stokken of takken ven verschillende lengte
• lint in vrolijke kleuren
• crêpepapier 
• evt kunststof bloemen 
• touw of ijzerdraad
• het broodhaantje

Hoe pak ik het aan:

Zoek lange en iets kortere stokken of takken. Ik gebruikte dit jaar de bamboestokken van mijn tuin. Lekker recht en makkelijk op de goede maat te breken of te zagen. Zorg dat ze schoon zijn en maak vooral de top - waar je het broodhaantje op zet - goed schoon!
Maak de stokken vast in de vorm van een kruis, doe dit door het touw (of ijzerdraad) erom heen te wikkelen.

Het kruis versier je met kleurige linten of stroken crêpepapier. Je kunt ze erom heen wikkelen 

of er aan laten hangen. Je kunt ze vastknopen of plakken met stevig plakband.

Extra tip voor jonge kinderen: zwaai stroken crêpepapier door de lucht en 'schrijf' verschillende letters.

Wij maakten met gemak de  O  de S  de C en de N. En jij?

Maak zelf mooie bloemen van crêpepapier door een brede strook rond een middelpunt te wikkelen.

Zet het vast met een nietje of een plakbandje.

Als je nog bloemen van (kunst)stof hebt liggen, kun je die ook gebruiken, plak ze vast of steek ze ertussen. Ook mooi is een bloemenslinger, die je eromheen kunt wikkelen.

Versier het kruis zo mooi mogelijk en steek daarna het broodhaantje op de top.
De vrolijke palmpasenkruisen zijn geschikt om er in een optocht mee te lopen maar
met de Corona maatregelen is het dit jaar niet zo'n goed idee.
Nog mooier is om ze door te geven.
De buurvrouw op de hoek, die deze winter weduwe werd, krijgt morgen één van de kruisen.
Een symbool van blijdschap en hoop!

Symboliek

Palmpasen wordt ook wel Palmzondag of Passiezondag genoemd en is de laatste zondag van de veertigdagentijd en de eerste zondag van de Goede Week. 

In de vier evangeliën in de Bijbel wordt het verhaal verteld over Jezus die op een ezel de stad Jeruzalem binnenrijdt. Hij wordt onthaald door een bijna extatische menigte mensen die Hem tot Koning wil maken. Ze roepen 'Hosanna', zwaaien met palmtakken en leggen zelfs hun mantels op de straat om Hem eer te bewijzen.

Deze feeststemming zie je terug in de feestelijk versierde kruisen.  Het mag kleurig en uitbundig.

Dat het geen gewone tak is, maar een kruis, heeft te maken met Jezus dood: Hij stierf aan 

een vervloekt kruis.

Zoon twee dacht hieraan bij het versieren van zijn palmpasentak.

Hij legde me uit: bovenaan heb ik geel gebruikt, dat staat voor licht.

Het licht overwint!

Het zwart lint is van de duisternis en van al het slechte,

het rode is van het bloed van Jezus...

Ik vind het mooi en goed doordacht.

Want de gebeurtenissen in de week na Palmzondag, volgden elkaar in hoog tempo op.

Het broodhaantje staat symbool voor de haan die Petrus drie maal hoorde kraaien. 

Petrus was naar eigen zeggen Jezus' beste vriend, maar toch verloochende hij Hem. 

In zijn angst vertelde hij de mensen dat hij Jezus niet kende. 

De dertig krenten staan voor de dertig zilverstukken die Judas, een andere volgeling van Jezus,

 ontving toen hij Jezus verraadde. Hij hield meer van geld dan van iets of Iemand anders.

En de gewone mensen, die bij de menigte hoorden die Jezus als koning binnenhaalden?

Hier zien we een voorbeeld van massahysterie (er is niks nieuws in onze dagen).  

Waar Jezus eerst als Koning werd gezien en geëerd, werd niet lang daarna door diezelfde mensen

-opgestookt door de leiders van het volk-  geschreeuwd dat Hij aan het kruis moest.

En zo gebeurde het op Goede Vrijdag.

Wil je het hele verhaal lezen? Klik dan hier.

En gelukkig wordt het daarna altijd weer Pasen.....

Geniet van een zonnig Palmpasen en een Goede Week.

Overdadige oliebollen

Toen ik samen met Ellen enigszins orde in mijn 500-en-meer blogs probeerde te scheppen,
 kwam ik er achter dat ik bepaalde recepten mis. Dit zijn de zogenaamde basis gerechten die ik zó regelmatig maak, dat ik ze gewoon vergeet te delen.

Oliebollen is zo'n recept.....

 

Ik bak  ze volgens traditie één keer per jaar en doe dit naar een heel oud recept van mijn moeder. Het recept komt  bij haar van de huishoudschool vandaan... super leuk! Ik luisterde altijd met veel plezier naar m'n moeders anekdotes over vroeger en verlangde ernaar dat wij op school ook kookles zouden krijgen.

Ach.... kookles heb ik nooit gehad, maar in mijn eigen keuken maak ik dat gemis  dubbel en dwars goed. Over eigen keuken gesproken.... 

Stay tune voor een kijkje in mijn nieuwe keuken, die er bijna aan komt...

Het recept van mijn moeder vervijfvoudig ik, zodat we niet alleen genoeg  hebben, maar overdadig veel zodat we kunnen uitdelen aan buren die zelf niet (kunnen) bakken.... want uitdelen hoort erbij.

En ik maak ze iets gezonder door er  volkoren meel aan toe te voegen. Dat gaat best. Als het beslag goed gerezen is, wordt de bol luchtig genoeg.

Okay... hier komt het recept.  Thanks mum....

Overdadige oliebollen

              voor ongeveer 50 oliebollen

Ingrediënten:

• 7,5 dl ongezoete sojamelk
• 75 g verse gist
• 600 g biologische bloem
• 400 g volkoren meel
• 5 eieren
• 1,5 tl fijn zeezout
• 350 g krenten en rozijnen

• 100 g sucade
• 2 appels
• 50 g boter
• 3 liter zonnebloemolie om in te frituren (afhankelijk van de grootte van je pan)

Hoe maak ik het klaar:

Schil de appels en snipper ze heel fijn. 

Zet de rozijnen en krenten in een kom met warm water en laat ze wellen.

Verwarm 1 dl van de sojamelk tot lauwwarm en voeg de gist toe. Roer met een houten lepel de gist slap.

Zeef de bloem en het meel in een grote kom of schone emmer, voeg de zout toe en vermeng dit goed. Maak in het midden een kuiltje. Doe hier het gistmengsel en de helft van de melk in. Klop de eieren los en voeg ze ook toe. Roer vanuit het midden met een houten lepel tot een glad beslag ontstaat. Voeg dan de overige melk toe.

Giet de rozijnen en krenten af en dep droog. Meng ze, samen met de gesnipperde appel en de sucade, door et beslag.

Dek het beslag af met een warme, natte theedoek en laat het op een warme plek in ongeveer 1 uur rijzen.

Kijk af en toe of het rijzen al op gang komt.

Vul een oude pan voor ongeveer drie kwart met olie. Let op, deze pan wordt nooit meer helemaal schoon. Natuurlijk kun je ook een frituurpan gebruiken, haal dan het mandje eruit en gebruik schone, nieuwe olie. Dek het aanrecht en fornuis af met aluminiumfolie, 

als je na het bakken niet tweeënhalf uur lang aan het poetsen van je keuken wilt besteden.

Zet een vergiet met keukenpapier klaar en natuurlijk genoeg lege schalen om te vullen.

Als het beslag goed gerezen is, zet je het naast je bakplaats. Meet de temperatuur van de olie. Dit kan heel makkelijk met een speciale kookthermometer. 

De temperatuur moet 180 graden zijn. Is het vet te koud, dan zuigen de bollen zich vol olie en zijn ze veel te vet. Is de olie te heet, dan branden de bollen aan de buitenkant aan en is de binnenkant nog rauw en niet gaar.

Vorm met twee lepels ballen en laat ze, zonder het vet met de lepels aan te raken, in de olie glijden. 

Als het goed is, zie je nu iets leuks gebeuren: de bollen draaien zich vanzelf om als de ene kant bruin is.

 Soms heeft een oliebol een zetje nodig.

Na ongeveer 4 minuten zijn de oliebollen bruin. Haal ze met een schuimspaan uit de pan en laat ze uitlekken op keukenpapier. Doe ze daarna in een schaal

en bestrooi met poedersuiker.

Of nog lekkerder: leg een oliebol op een schoteltje en doop in een hoopje vruchtensuiker (fructose).

Natuurlijk zijn verse oliebollen het allerlekkerst. Nog een beetje warm.... 

Oliebollen zijn echt een traditie. 

Een mooie, gezellige, samenbindende traditie.

Op mijn scheurkalender staan wat weetjes over vroeger.

Volgens jarenlange, zelfs eeuwenlange traditie bakken mensen in de winter oliebollen.

Zelfs in de middeleeuwen al, want schilder Aelbert Cuyp maakte rond 1652 een portret 

van een vrouw met een pot oliebollen of oliekoeken, zoals ze toen genoemd werden. 

Ze werden gebakken in raapolie en in de wintermaanden gegeten. Vanaf 1701 wordt de link met oudjaar gelegd, 

omdat de datum van nieuwjaar verschoof door de invoering van de Gregoriaanse kalender.

't Is maar dat je het weet.

Mijn tradities heb ik deels overgenomen van mijn moeder en deels maak ik weer nieuwe.

Ik gebruik mijn moeders oude recept en net als haar, 

knoop ik tijdens het bakken een boerenzakdoek rond mijn haar tegen de vette lucht....

Ik bak de oliebollen in een speciale pan, gewoon in de keuken.

Fijn op oudejaarsdag aan het begin van de middag.

Dan zijn ze nog warm rond theetijd.

En het houdt me van de straat.... :)

Hoewel... na het bakken zoek ik een paar buren op om wat oliebollen uit te delen.

Meer dan genoeg heb ik er, al zijn de kinderen dit jaar bang dat ik te weinig heb.

Maar dat zal ook nu wel weer meevallen.

Wat zijn jouw tradities rond oudjaar met oliebollen bakken?

Oh, wat leuk! Net loopt mijn vriendin even binnen en natuurlijk bied ik haar een verse oliebol aan. 

Ze houdt niet van oliebollen, maar ze neemt 'm toch aan.

Ik citeer: "Deze is ècht heel erg lekker, ver-ruk-ke-lijk, ik bekeer me!"

Volgend jaar gaat ze weer zelf bakken volgens dit recept.

Alsjeblieft, Janneke.... hier heb je het alvast.

Als jij al oliebollen gebakken hebt, geniet ervan.

Vergelijk gerust de verschillen met jouw recept.

En geloof mij vooral niet, als ik zeg dat dit de lekkerste zijn.

Overtuig je zelf!

Volgens traditie wensen we elkaar ook allerlei mooie dingen toe.

Dus bij deze mijn goede wensen voor

voor jou, mijn bloglezer.....

Ik kreeg deze woorden als wens toegestuurd.....

en geef ze weer door.

Alsjeblieft!