Volkorenbrood met pitjes

Sommige skills -zoals brood bakken -  moet je je gewoon eigen maken.

Voor speciale gelegenheden of in tijden van crisis is het reuze handig om hierop terug te kunnen vallen.

Maar ik heb groot respect voor de echte thuisbakkers: elke dag je gezin voorzien van

 zelfgebakken brood..... dát doe ik ze niet na.

Toch was in de periode dat Nederland aan het hamsteren sloeg juist de bloem en het gist 

wekenlang uitverkocht in de supermarkten....

In deze periode van thuisonderwijs is het namelijk heel gezellig en handig om brood te bakken.

1.  Ik heb genoeg eters tijdens de lunch: één brood gaat fluks in één keer op
2.  Niets ruikt lekkerder in huis dan versgebakken brood. Dat deze geur niet in een spuitflesje gevangen is, komt alleen doordat mensen dan de hele dag door zó hongerig blijven ;)
3. Brood kneden, laten rijzen, weer kneden, weer rijzen, bakken.... het gaat makkelijk tussen de bedrijven door als je toch thuis bent. Het is wat lastiger als ik eerst naar school moet en allerlei andere afspraken buiten de deur heb.

Dus: mijn zelfgebakken brood met pitjes! 

Onverwacht lukte mijn zelfgebakken brood ongelooflijk goed en viel het erg in de smaak. 

Maar vooral voor mezelf schrijf ik het recept hier neer.

Want..... ik googlede een paar recepten en bedacht om een combi te maken van twee  broodrecepten
 en hup..... ik begon. Je weet hoe dat gaat.
Vervolgens logt jongste dochter met haar schoolwerk in, precies bij de pagina met mijn recepten
en kan ikhet niet meer terugvinden.
Iets met juiste zoekwoorden enzo....

Dus toen moest ik verder op m'n gevoel. Laat dat me nu niet in de steek hebben gelaten!

Volkorenbrood met pitjes 

                     voor 1 brood

Ingrediënten:

• 400 g tarwemeel volkoren
• 150 g roggemeel
• 25 g verse gist of 10 g gedroogde gist
• 375 ml warm water
• 25 g zachte roomboter
• 5 g zeezout
          optioneel
• 30 g lijnzaad 
• 20 g sesamzaad
• 20 g haverzemelen of tarwezemelen
• 30 g zonnebloempitten en 20 g om te bestrooien

Hoe maak ik het klaar:

Allereerst: begin op tijd en neem de tijd!!

Wil het brood om 12 uur vers en warm uit de oven op tafel staan, dan is kwart voor 9 (begin schooltijd als alles normaal zou zijn) voor míj wel zo'n beetje de juiste starttijd!
Zorg dat de gist en de boter op kamertemperatuur zijn.

Roer met een klein deel van het water de verse gist los. Vermeng het meel met het zout in een kom. Maak een kuiltje in het midden en voeg het gistmengsel toe.
Gebruik je gedroogde gist, roer dit dan gewoon door het meel voordat je het water toevoegt.

Roer vanuit het midden en voeg dan in scheutjes langzaam het overige water toe.

Het deeg werd bij mij behoorlijk plakkerig. Nu mag brooddeeg niet droog zijn, maar ik moest wat extra meel toevoegen om het deeg weer van mijn handen af te krijgen. Je kunt op het laatst ook wat minder water toevoegen.

Roer de gesmolten roomboter door het deeg. Je kunt dit ook weglaten.
Begin met kneden. 

Doe dit minstens 10 minuten. Let er  op dat je voornamelijk trekt en duwt, zodat je het deeg oprekt, er lucht in komt en de gluten worden uitgerekt.

Zet het deeg op een warme plaats - een goed opgestookte houtkachel of een warme kas op 

het zuiden ;) is hiervoor ideaal - met een doek erover die met heet water is doordrenkt. 

Vocht is essentieel bij het bakken van brood.

Laat het deeg een uur tot 75 minuten rijzen.

Bij mij is het goed gerezen :)!

Vlnr: zonnebloempitjes, tarwezemelen, lijnzaad, sesamzaad.

Na deze eerste rijs voeg je de pitjes en zaadjes aan het deeg toe die je lekker vindt. 

Ik pakte gewoon wat ik in mijn voorraadkast vond. Sesamzaad vind ik vaak overheersend 

van smaak en niet zo lekker, dus nam ik daar wat minder van.

Kies naar eigen smaak of laat het helemaal weg.

Kneed opnieuw flink door en zorg dat de vulling goed verdeeld in het deeg zit. 

Kneed minstens vijf minuten en laat het voor de tweede keer rijzen. 

Deze rijs duurt zo'n 75 minuten.

Kneed het deeg nog een keer licht door en verdeel het in een broodblik als je een busbrood wilt, 

of vorm het brood rond of langwerpig op een bakblik, voor een vloerbrood.

 Ik verdeelde extra zonnebloempitten over de bovenkant en maakte 

een kruisvormige inkeping voor een mooi effect.

Laat het brood, met de natgemaakte theedoek nog een keer 15 minuten rijzen.

Warm ondertussen de oven voor op 225 graden.

Zet er een schaaltje of schotel in met water.

Is het brooddeeg in de vorm weer gerezen, bestrooi met een lepel bloem 

voor een rustiek effecten zet het snel in de hete oven.

 Bak het brood af in ongeveer 20 minuten.

Haal dan de schaal met water weg en bak nog 5 minuten.

By the way..... wat ben ik blij met mijn nieuwe oven!

 Klop op de bovenkant van het brood en voel of de korst hard is en het brood hol klinkt. 

Als het goed is, laat het brood vanzelf  los van de bakvorm. 

Laat het een klein beetje afkoelen.

Ik vind dit brood prima gelukt, maar mijn lieve thuisblijfkinderen vonden het niet eens lekker.

Vol ondeugd zei jongste dochter: het is niet lekker, maar echt verrukkelijk!!

Oftewel... mam, dit mag je vaker bakken!

Maar ik ga er niet elke dag aan beginnen, hoor.

Mij te veel werk en het is vervolgens binnen 20 minuten schoon op.

Azijn maken

Zelf azijn maken is een fluitje van een cent, je moet alleen wat geduld hebben.

Ik maak al jaren appelazijn  en dat is een erg leuk werkje voor in het najaar als ik onbespoten appeltjes heb van eigen oogst. Overal heb ik flessen appelazijn staan: in de keuken voor culinaire toepassingen, bij de wasmachine als wasverzachter en in de badkamer voor cosmetische en reinigende toepassingen.

Naast appelazijn (klik) gebruik ik ook andere azijn in de keuken, er zijn genoeg soorten.

Vandaag laat ik je zien hoe je makkelijk wijnazijn maakt. Eigenlijk is dit 

nog simpeler dan het maken van appelazijn.

Alles wat je nodig hebt, is wijn en geduld.

Toen ik aan het opruimen was, kwam ik een fles zelfgemaakte wijn tegen op zolder.

En met 'een fles' bedoel ik niet een tafelwijntje van 0,7 liter. 

Nee, in deze fles past 10 liter en dat zat er ook in.

Eerlijk gezegd had ik al lang wat moeten doen met deze wijn: meten en hevelen, 

maar ik heb 'm gewoon verwaarloosd. 

Het alcoholpercentage is niet zo hoog en de smaak..... ieuw: zuur!

Ik goot de helft door de wc-pot en riep mezelf toen een halt toe: deze wijn wordt azijn!!

Zelf wijn maken doen niet zoveel mensen, dus haak nu niet af wanneer je denkt: dat is niks voor mij.

Van elke wijn kun je azijn maken.

En een nieuwe, lekkere of dure wijn hoef je daar helemaal niet voor te kopen. 

Sterker nog: dat zou zonde zijn.

Als het met mijn wijn kan..... ;)

Wijnazijn maken

Benodigdheden:

• rest(jes)  wijn
• lege fles
• stukje kaasdoek

Aan de slag:

Ik maakte rode wijnazijn waar je alle soorten wijn voor kunt gebruiken. Je kunt ook witte wijnazijn maken, daarvoor gebruik je alleen witte wijn. Probeer wijn te vinden met zo weinig mogelijk zwavel (neem biologisch), dat geeft een beter resultaat.

Neem een fles niet te dure wijn òf neem van meerdere flessen een restje wat nog over is.

Giet dit in een fles of pot. Dek af met een luchtdoorlatende doek, zoals kaasdoek. Zo kan er wel zuurstof in de fles komen, maar geen stof of fruitvliegjes.

Zet de fles op kamertemperatuur,  niet in de volle zon. Sommige menen dat de fles in het donker moet worden weggezet, maar dat hoeft niet.

De alcohol in de wijn wordt omgezet in zuur. De Franse scheikundige Louis Pasteur ontdekte de azijnzuurbacterie, die van nature in de lucht voorkomt. 

Wil je het proces sneller laten verlopen, dan kun je een scheut azijn in de fles schenken, maar dat is  niet nodig.

Ik heb de fles 4 weken laten staan, het kan ook langer.

Hoe lang het duurt voordat wijn azijn wordt is onder andere afhankelijk van de temperatuur en het alcoholpercentage.

Bij mij verscheen al vrij snel moer op de wijnazijn. Dit is een ander woord voor droesem, die je soms bij wijn onderin de fles ziet.

Het ziet er vies uit, maar eigenlijk is dit een laag azijnbacteriën.

Deze moer kun je bewaren en koesteren om steeds nieuwe azijn te blijven maken.

Je kunt ook azijnmoer kopen om er thuis mee aan de slag te gaan.

Iemand?? ;)

Je weet wanneer de azijn klaar is, als de inhoud van je fles ruikt naar azijn.

Zo simpel is het eigenlijk: je gebruikt je neus als graadmeter.

De moer eraf scheppen gaat moeilijk en de laag verdeelt zich door de fles.

Dus ik zeefde de wijnazijn door een dunne doek.

Een azijnvaatje met een tapkraantje aan de onderkant is dus niet voor niets uitgevonden ;).

Maar ik heb voor nu genoeg aan mijn drie flesjes wijnazijn.

Nog even en ik klop er de heerlijkste dressings of vinaigrettes mee.

Leuk.... zelf wijnazijn maken.

Heb jij het al eens gedaan?!

Popcorn met gezouten karamel

Wát een prachtige dag om jarig te zijn!

Oh, ik zou willen dat al mijn vrienden langs konden komen......

Maar dit jaar géén uitgebreide boodschappen, géén uren in de keuken 

en géén fabulous feesttaart voor mij.

En weet je?

Eigenlijk voelt dit ook goed:  rustgevend en ontstressend. 

Ik voel  me op en top jarig met dit prachtige weer, met mijn gezin om me heen

en heel, heel veel felicitaties.

En in plaats van een heerlijke taart, deel ik een simpel, maar o zo feestelijk idee.

Cadeautje om uit te delen voor jou!!

Je maakt het makkelijk zelf en ik denk dat je het meeste hiervoor gewoon in je keukenkastje vindt.

De smaak is fantastisch, je deelt eindeloos uit en het is verslavend lekker!

We maken vandaag:

Popcorn met gezouten karamel

Ingrediënten:

• 150 g pofmaïs
• 3 el zonnebloemolie
• 400g rietsuiker
• 5 g gemalen zeezout

Hoe maak ik het klaar:

Misschien doe je dit al vaker, want popcorn is easy-peasy zelf te maken. Ooit had ik een schattig klein pannetje met een rekje erboven, geschikt om zelfs op de camping popcorn te bakken. Pofmaïs  kun je in elke supermarkt vinden en het leuke is dat al deze ingrediënten vrijwel onbeperkt houdbaar zijn. Handig voor tijdens een crisis....

Voor deze feestelijke hoeveelheid heb je een grote pan nodig. Zorg dat de bodem met de zonnebloemolie is bedekt en strooi er de pofmaïs in. 

Doe de deksel op de pan en laat de mais poffen, dit gebeurt in zo'n twee tot drie minuten. Zet het vuur wat lager en schud tussendoor de pan. Als de tussenpozen langer worden wanneer de mais poft, tel je drie seconden. Als er geen nieuwe pops komen, zet je het vuur uit.

Spreid het grootste deel van de popcorn uit op een platte schaal of dienblad.

Maak nu de gezouten caramel.

Doe de suiker, zonder olie, boter of water in een pan.

Roer in de suiker en blijf roeren.

Dit is wat er gaat gebeuren:

 de suiker klontert en wordt uiteindelijk vloeibaar.

Dit gebeurt als de suiker in de pan de 170 graden bereikt.

De suikermoleculen breken bij deze temperatuur in losse componenten uiteen.

Als je goed blijft roeren, verdwijnen alle klontjes.

Voeg het gemalen zeezout toe en roer kort door.

Haal de pan snel van het vuur, want als karamel aanbrandt wordt het bitter.

Schenk de vloeibare karamel over de uitgespreide popcorn.

Alle popcorn moet iets van de karamel meekrijgen, hoewel ze niet helemaal bruin hoeft te worden.

De popcorn uit de pan, doe je vervolgens in de pan met de laag karamel die is blijven zitten.

Roer door zodat ook deze popcorn bedekt wordt door een suikerlaagje.

Voeg bij elkaar in een grote schaal en.....

snoepen maar!!

Pas op! De karamel is ongelofelijk heet en het duurt lang voor het is afgekoeld.

Variaties:

Popcorn met zóveel suiker is niet zo'n gezonde snack.

Wil je wel popcorn eten, maar dan iets gezonder?

• Maak gezouten popcorn: doe wat zout in de pan vóór het poffen en bestrooi naderhand met nog meer zeezout.
• Je kunt ook popcorn met kaassmaak maken. Strooi over de nog warme popcorn heel fijngeraspte kaas en roer door.
• Gewone gezoete popcorn maak je met poedersuiker wat je erdoorheen roert, dit is altijd nog minder suiker -3 eetlepels ofzo- dan nodig voor het maken van karamel
• Chocoladepopcorn maak je door twee repen chocolade te smelten en deze op dezelfde manier als de karamelsaus te mengen met de popcorn.

In de winkel zag ik het volgende:

Helaas: elke kleine portie is in plastic verpakt, er zijn veel E-nummers aan toegevoegd voor de houdbaarheid en tegen het klonteren.

En de prijs?? Zelfs in de bioscoop is het nog goedkoper.

Dit maakt het nog leuker om zelf thuis popcorn te maken, vind je niet?!

The making off:
Is dit simpel?
Hmmm… de overige gezinsleden kunnen erover mee praten....
De eerste keer verbrandde mijn karamel en smaakte de hele schaal popcorn bitter....
De tweede keer woog ik niets af en had ik te weinig karamel....
De derde keer was de karamelpopcorn al op voordat ik foto's had gemaakt....
De vierde keer was even snel tussendoor: "Je hebt het beloofd, maa-am!"
De vijfde keer bedacht ik dat ik gezouten karamel wilde maken en nam ik er de tijd voor.
Om eerlijk te zijn.... jongste dochter vond al dit uitproberen ge-wel-dig!

Een hele fijne dag. Neem er eentje op mij en blijf gezond!!

Palmpasen en een broodhaantje

Wát een feest: al die prachtig versierde, vrolijk gekleurde kruisen die in een optocht langs komen 

als ik op het schoolplein van de Katholieke basisschool Sep, mijn oppaskind kom ophalen.

Zondag is het Palmpasen en ja..... dat wordt normaal gesproken vrolijk en uitbundig gevierd.

Sep doet er trouwens niet aan mee... hij vindt het niks.

Ik mocht er wel over schrijven, hoor. Maar elk kind is vrij om te kiezen of hij  eraan meedoet.

Wát jammer dat het dit jaar zo anders loopt, omdat de scholen dicht zijn. 

Geen keuze voor de kinderen op school.

Maar thuis maken kan ook en dat deed ik met mijn kinderen!

 Ik deel niet alleen hoe je zo'n versierd kruis maakt, 

maar ook het recept van een broodhaantje en natuurlijk de symboliek erachter.

Palmpasen is de zondag voor Pasen waarop het verhaal wordt verteld over Jezus die op een ezeltje 

Jeruzalem binnenreed. Hij werd als Koning binnengehaald, maar enkele dagen later werd hij omgebracht...... 

Maar de jubelstemming is er nog op Palmpasen!

Eerst deel ik het recept voor het broodhaantje, daarna iets meer over het versierde kruis.

Houd je vast voor nog meer symboliek.....

Broodhaantje zelf bakken

          voldoende voor 6  haantjes

Ingrediënten:

• 400 g bio volkoren tarwemeel
• 100 g bio bloem
• 10 g fijn zout
• 1 klein ei
• 2,5 dl ongezoete sojamelk
• 35 g verse gist of 15 g droge gist
• 50 g roomboter
• krenten (180)
• amandelen 
• maanzaad

Hoe maak ik het klaar:

Zorg dat de roomboter, de melk en de gist op kamertemperatuur zijn.

Laat de roomboter smelten en verwarm de melk tot lauwwarm.

Los de gist op in ongeveer een halve dl van de melk.

Vermeng de beide meelsoorten met het zout en roer goed door. Maak in het midden een kuiltje en schenk daarin de opgeloste gist en de gesmolten boter. Breek het ei erboven.

Roer stevig vanuit het midden.  Voeg de melk er in gedeeltes aan toe en begin met het kneden 

van het deeg. Het deeg moet lichtvochtig aanvoelen. Is het te nat, dan voeg je wat bloem toe, 

is het te droog dan voeg je nog wat melk of water toe.

Kneed het deeg 10(!) minuten. Ben je ergens gefrustreerd over? Leef je uit op het deeg. Trek, sla, stomp en kneed.....  Oftewel in baktermen: rek de gluten uit en breng lucht in het deeg. ;)

Doe het deeg in een kom, dek af met een vochtig gemaakte theedoek en zet op een warme plaats

 te rijzen voor 45 minuten.

Neem het gerezen deeg en verdeel het in zes stukken. Kneed nog een keer rustig door.

Vorm zes haantjes. Neem er een stok bij waar je het palmpasenkruis van maakt. 

Duw deze stok in het deeg, zodat je daarop het haantje kunt vormen.

En zodat er een opening in het deeg blijft.

Neem de krenten en week ze voor in heet water.

Leg de ruw voorgevormde haantjes op een bakplaat met bakpapier. 

Zet ze opnieuw op een warme plaats om te laten rijzen en laat ze nog 30 minuten rijzen.

Verwarm de oven voor op 225 graden. 

Kneed nu niet meer door, maar versier de haantjes met krenten, amandelen en eventueel maanzaad.

Voor de symboliek die hierbij hoort, kun je 30 krenten geven. Deze staan voor de 30 zilverstukken die Judas kreeg van de priesters, toen hij Jezus verraadde.

De kinderen kregen allemaal een eigen haantje en het is leuk te zien hoe elk haantje 

 heel anders is geworden. Wát een creativiteit!

Leg de haantjes weer op de bakplaat en schuif ze in de hete, voorverwarmde oven.

Bak de haantjes in het midden van de hete oven in ongeveer 25 minuten gaar en goudbruin.

Oh.... wat ruikt het heerlijk naar versgebakken brood als de haantjes klaar zijn.

Wat vreselijk jammer dat je ze niet gelijk mag proeven en opeten.

Nou ja: ' niet mogen'..... stiekem deden we dat wél! Eén van de haantjes werd in stukken gesneden en geproefd! .

Daarom kan ik je nu al verzekeren: ze smaken zo lekker als ze ruiken! ;)

Palmpasentak

In de tussentijd dat de haantjes rijzen of bakken, kun je de palmpasentakken maken.

Benodigdheden:

• stokken of takken ven verschillende lengte
• lint in vrolijke kleuren
• crêpepapier 
• evt kunststof bloemen 
• touw of ijzerdraad
• het broodhaantje

Hoe pak ik het aan:

Zoek lange en iets kortere stokken of takken. Ik gebruikte dit jaar de bamboestokken van mijn tuin. Lekker recht en makkelijk op de goede maat te breken of te zagen. Zorg dat ze schoon zijn en maak vooral de top - waar je het broodhaantje op zet - goed schoon!
Maak de stokken vast in de vorm van een kruis, doe dit door het touw (of ijzerdraad) erom heen te wikkelen.

Het kruis versier je met kleurige linten of stroken crêpepapier. Je kunt ze erom heen wikkelen 

of er aan laten hangen. Je kunt ze vastknopen of plakken met stevig plakband.

Extra tip voor jonge kinderen: zwaai stroken crêpepapier door de lucht en 'schrijf' verschillende letters.

Wij maakten met gemak de  O  de S  de C en de N. En jij?

Maak zelf mooie bloemen van crêpepapier door een brede strook rond een middelpunt te wikkelen.

Zet het vast met een nietje of een plakbandje.

Als je nog bloemen van (kunst)stof hebt liggen, kun je die ook gebruiken, plak ze vast of steek ze ertussen. Ook mooi is een bloemenslinger, die je eromheen kunt wikkelen.

Versier het kruis zo mooi mogelijk en steek daarna het broodhaantje op de top.
De vrolijke palmpasenkruisen zijn geschikt om er in een optocht mee te lopen maar
met de Corona maatregelen is het dit jaar niet zo'n goed idee.
Nog mooier is om ze door te geven.
De buurvrouw op de hoek, die deze winter weduwe werd, krijgt morgen één van de kruisen.
Een symbool van blijdschap en hoop!

Symboliek

Palmpasen wordt ook wel Palmzondag of Passiezondag genoemd en is de laatste zondag van de veertigdagentijd en de eerste zondag van de Goede Week. 

In de vier evangeliën in de Bijbel wordt het verhaal verteld over Jezus die op een ezel de stad Jeruzalem binnenrijdt. Hij wordt onthaald door een bijna extatische menigte mensen die Hem tot Koning wil maken. Ze roepen 'Hosanna', zwaaien met palmtakken en leggen zelfs hun mantels op de straat om Hem eer te bewijzen.

Deze feeststemming zie je terug in de feestelijk versierde kruisen.  Het mag kleurig en uitbundig.

Dat het geen gewone tak is, maar een kruis, heeft te maken met Jezus dood: Hij stierf aan 

een vervloekt kruis.

Zoon twee dacht hieraan bij het versieren van zijn palmpasentak.

Hij legde me uit: bovenaan heb ik geel gebruikt, dat staat voor licht.

Het licht overwint!

Het zwart lint is van de duisternis en van al het slechte,

het rode is van het bloed van Jezus...

Ik vind het mooi en goed doordacht.

Want de gebeurtenissen in de week na Palmzondag, volgden elkaar in hoog tempo op.

Het broodhaantje staat symbool voor de haan die Petrus drie maal hoorde kraaien. 

Petrus was naar eigen zeggen Jezus' beste vriend, maar toch verloochende hij Hem. 

In zijn angst vertelde hij de mensen dat hij Jezus niet kende. 

De dertig krenten staan voor de dertig zilverstukken die Judas, een andere volgeling van Jezus,

 ontving toen hij Jezus verraadde. Hij hield meer van geld dan van iets of Iemand anders.

En de gewone mensen, die bij de menigte hoorden die Jezus als koning binnenhaalden?

Hier zien we een voorbeeld van massahysterie (er is niks nieuws in onze dagen).  

Waar Jezus eerst als Koning werd gezien en geëerd, werd niet lang daarna door diezelfde mensen

-opgestookt door de leiders van het volk-  geschreeuwd dat Hij aan het kruis moest.

En zo gebeurde het op Goede Vrijdag.

Wil je het hele verhaal lezen? Klik dan hier.

En gelukkig wordt het daarna altijd weer Pasen.....

Geniet van een zonnig Palmpasen en een Goede Week.

Kan ik het bij-houden?! (1)

"Kan ik het bij-houden?!" wordt de nieuwe titel van een serie over mijn bijen. 

En natuurlijk over mijn belevenissen en bezigheden als imker. 

Ik wil jullie het jaarrond mee nemen in het leven van de bij en het bijenvolk. 

Ook honing komt aan bod, gemaakt door bijen en al sinds de oudheid geliefd door de mens. 

En wát er zich momenteel ook in de mensenwereld afspeelt, de natuur gaat zijn gang. 

De planten, bomen en bloemen ontwaken en zo is het ook met de dieren: kleine en grote. 

De bijen zijn misschien zelfs extra blij met de rust buiten, want als er minder verkeer is, 

is er minder luchtvervuiling en dat is gunstig en gezond voor de bijen.

Even een raadsel aan het begin: wie weet het?

Vooraf wil ik Peter bedanken voor zijn steun, voor het maken van 5(!) mooie, stevige,

 houten bijenkasten, voor alle hulp als ik het niet alleen kan of durf of als ik niet sterk genoeg ben

 en voor het bedenken van de naam: "Kan ik het bij-houden?!"

Dank je wel!!

In mijn blog komt het volgende aan bod: eerst schrijf ik over het bijenvolk, dan noem ik enkele drachtplanten die je zelf ook in je tuin kunt zetten, dan schrijf ik over mijn imker-perikelen en als laatste over honing.

Het bijenvolk

Het is februari geweest....

In deze maand komt er in het bijenvolk een eind aan de wintertros.

De hele winter hebben de bijen binnen gezeten, in winterrust. Ze slapen niet, maar houden de warmte in het volk vast door dichtbij elkaar te kruipen. De buitenste bijen halen voedsel - honing!- uit de rest van de kast en geven dit door aan de andere bijen.

Ik heb hier meer over geschreven in mijn blog: imker in de winter  (klik)!

Begin februari toen ik even op de tuin was (mijn moestuin), zag ik ineens het begin 

van een nieuw bijenjaar. 

Als de zon recht op de kast schijnt, wordt de temperatuur hoog genoeg zodat de bijen
voorzichtig hun eerste poging wagen.

De eerste reinigingsvlucht van dit jaar vond onder mijn ogen plaats.
En door de wisselende temperaturen vonden er dit jaar meerdere reinigingsvluchten plaats. 

Een reinigingsvlucht betekent dat de bijen voor het eerst na hun lange winterzit,
weer buiten de kast komen. En wat ze dan als eerste doen is hun darmpjes ledigen.

De hele winter lang hebben ze hun ontlasting opgehouden tot de eerste reinigingsvlucht.

Bijen zijn schone dieren en bevuilen niet hun eigen woning.

Het mooie is dat na de reinigingsvlucht het leven goed op gang komt.

De eerste verkenningsvluchten worden door de 'verkenners' of 'speurbijen' uitgevoerd: 

op zoek naar voedsel en water.

En hoe kaal het er voor de kast ook uit ziet, de eerste bijen komen terug met voedsel!

Mijn kale moestuin ziet er vreselijk uit, maar gelukkig zit ik als imker midden in de stad.

Er is zoveel diversiteit aan planten en bomen in de stad en die grote verscheidenheid
bevat vaak meer dan voldoende voedsel voor honingbijen. 

De eerste bijen komen terug met duidelijk zichtbaar het stuifmeel bij zich.

 Aan de achterpoten hebben bijen een soort 'korfjes' die ze vullen met stuifmeelkorrels.

De kleur is vaak geel, maar ik heb ook wel eens rood, paars, wit en zelfs grijs stuifmeel gezien.

Afhankelijk van welke planten er bloeien en welke kleur stuifmeel die plant geeft.

Leuk, hè?!

In de winter wordt het bijenvolk soms bijna gedecimeerd. Dit komt omdat er geen nieuwe bijen bij komen. De koningin stopt met eitjes leggen. Als een gezond volk zo'n 50.000 bijen bevat, kunnen dat er in de winter zomaar zo'n 6000 bijen zijn.  Na de winter is het belangrijk dat de koningin gezond is en  begint met eitjes leggen. Zo gauw er vers voedsel binnenkomt, begint de koningin daar ook mee. De nesttemperatuur wordt verhoogd naar zo'n 35 graden en daarmee stijgt alle activiteit in het volk. In de zomer kan een moer zo'n 1000 tot 2000 eitjes per dag kan leggen, dat is in het prille voorjaar nog anders. Maar het is super belangrijk dat het volk weer groot en sterk wordt. 

Winterdrachtplanten

In januari en februari, als de allereerste bijen de kast uitgaan, is het belangrijk dat er na die lange winterzit voedsel te halen is. Als het goed is kunnen ze nog een tijdje teren op de opgeslagen honing en het stuifmeel in de kast, hoewel die in kwaliteit wel achteruit gaat. 

IJverig als bijen zijn, gaan ze op zoek naar nieuw voedsel.

Voedsel is te vinden bij de juiste drachtplanten: planten of bomen die voor de honingbij òf voldoende nectar òf voldoende pollen of stuifmeel leveren.

Foto: Joke

Van nectar maken de bijen honing, de pollen - wat trouwens het Amerikaanse woord voor stuifmeel is

 - leveren eiwitten: nodig voor de opbouw en stevigheid van het bijenlichaam.

Een geweldig hulpmiddel voor een imker is de 'drachtplantenkalender' die voor iedereen
toegankelijk is op Imkerpedia (klik)

Hier kun je de waarde vinden van een plant voor Nectar van  0 tot 5 en Pollen van 0 tot 5.

Nul betekent dat de plant helemaal geen nectar of pollen levert, één is een klein beetje, vijf is dat de plant heel veel nectar of pollen levert.

Met de zoekfunctie kun je (ook op de Nederlandse naam) zoeken en kijken welke planten of bomen
 goed zijn voor de honingbij.

Zeker in het voorjaar is het een goede tijd om na te denken over nieuwe planten in de tuin
en mee te wegen welke planten of struiken bijvriendelijk zijn.

Denk ook eens aan je werkplek: zit er een tuintje bij je kantoor of een groenstrookje naast je werkplek?

Misschien een goed idee om hier ook wat bijvriendelijke planten te zetten.

Al zet je alleen maar een grote bak of schaal met krokussen.

Foto: Joke

In de winter en het vroege voorjaar kunnen honingbijen het beste zowel nectar als pollen (stuifmeel) halen op:  

• Winterheide (Erica Carnea)
• Krokussen (Crocus Vernus)
• Gele Kornoelje (Cornus Mas)
• Winteraconiet (Eranthis Hyemalis)
• Kerstroos (Helleborus Niger)
• Wilg (Salix Caprea of Salex Smithiana)
• Klimop (Hedera Helix)
• Skimmia (Skimmia Japonica of Skimmia Reevesiana)
• Sneeuwklokjes (Galanthus Nivalis)

Deze lijst is niet compleet maar kijk eens rond in jouw omgeving hoe bijvriendelijk die is.

Alvast bedankt namens de bij :)

Imkerperikelen

Het mooie is dat bijen gewoon hun eigen gang gaan.
Ze weten wat ze moeten doen en wat er moet gebeuren.

Ze hebben mij niet zo hard nodig, hoor!

Het is voor mij als imker belangrijk dat mijn bijenkasten in een voedselrijke omgeving staan. 

Vooral stuifmeel is in het voorjaar super belangrijk voor de groei van het bijenvolk. 

Ik heb zelf wat krokussen en nieuwe struiken aangeplant. 

Maar gelukkig is er in de stad veel voedsel te vinden.

In een agrarische omgeving of een omgeving waar heel eenzijdige planten groeien 

(bijvoorbeeld de heide), is het belangrijk te zorgen voor variatie.

Het ontwaken van de wintertros, de reinigingsvlucht: het gaat allemaal zoals de natuur geregeld heeft.

Maar toen ik op een zonnige dag de mest uit het kippenhok haalde, hoorde ik ineens een hoop gezoem naast me.

Mijn zoon zag het als eerst: "Kijk, mam.... de bijen willen drinken!"

Natuurlijk.... naast eten hebben bijen ook water nodig om te drinken.

Dat zijn geen enorme hoeveelheden, maar alleen aan de dauwdruppels op de bladeren of
de nectar uit de bloemen, heeft een volk niet genoeg.
Bijen gebruiken water voor de vocht- en temperatuurregeling in het broednest en voor
 het voeden van het broed. Vocht is heel erg belangrijk!!
Maar het kan niet worden opgeslagen in de bijenkast.
Dagelijks water kunnen halen is belangrijk voor de bijen.

Mijn bijen waren afgekomen op het stilstaand water in een omgekeerd krukje
op mijn-nog-in-winterrust-verkerende-rommeltuin.

Maar wel zielig: een aantal bijen was al verdronken. 

Als er onvoldoende houvast van stokjes of steentjes in het water ligt,
dan kunnen bijen jammerlijk verdrinken.
Hoogste tijd dus om de bijenkroeg weer te maken en open te stellen voor de bijen.

Een vogeldrinkbakje is wat te klein, daaruit verdampt het water te snel.

De aardewerk schaal van vorig jaar gaat weer dienst doen. Erin een met mos begroeide baksteen, 

waarop de bijen kunnen uitrusten van het vliegen of drinken. Takjes en kiezelstenen half in het water,

 zodat de bijen daarop kunnen staan tijdens het drinken. 

Mochten ze onverhoopt in het water vallen, dan kunnen ze via deze stokjes en stenen ook weer

 snel uit het water klauteren.

Elke dag vul ik het water bij en controleer ik het op gevaarlijke situaties, zoals verdrinking. 

Dan pas ik het aan door bijvoorbeeld minder water of meer natuurlijke materialen in de kroeg te plaatsen. 

Vers en schoon drinkwater is een must,  vooral nu!

Elke imker maakt zo zijn eigen bijenkroeg, maar dit is de mijne! 

Bijen moeten 'wennen' aan een nieuwe plaats... ik zag ze de eerste dag gewoon terugvliegen 

naar het krukje met water. Maar nu zijn we een aantal dagen verder en hebben ze hun kroeg gevonden. 

Als ik het water nu goed fris en schoon houdt, wordt het vast hun stamkroeg!

Belangrijk voor de imker zijn 'waarnemingen doen'.

Dat doe ik door de bijen te observeren die naar buiten komen.

Ik kijk naar de activiteit op en rond de vliegplank: hoeveel bijen er vliegen, 

of ze met stuifmeel terugkomen, hoe de reactie is van de andere bijen.

Het vertelt me heel wat en het is interessant om te zien.

Waar aan de voorkant van de kast de vliegopening zit, zit aan de achterzijde 

- daar waar ik altijd sta wanneer ik de kast openmaak voor inspectie - de uitschuifbare bodemplaat.

Hierop kan ik informatie aflezen van hoe het er binnenin het volk aan toe gaat.

Belangrijke en interessante informatie.

Dit zag ik bij de twee bodemplaten.

Dit is bij het ene volk te zien. 

Dit is bij het tweede volk te zien.

Wat heeft die vlek nu weer te betekenen?

Wat je ziet zijn rijen met mul, dat zijn restanten afgeknaagde wasemulsie.

Bijen knagen aan was om bij opgeslagen voedsel te komen, of om nieuwe cellen klaar te maken 

voor verschillende doeleinden 

Je kunt op deze manier zien, waar de bijen het meest bezig zijn geweest.

Vooraan of juist aan de zijkant, je ziet de 'straatjes' waarin de bijen gelopen hebben....

Zie je het grote verschil?

Hoewel beide volken ongeveer even groot waren en ongeveer even veel honing hadden, 

is er toch iets in de groei van deze volken verandert.....

Ik ben benieuwd.....

De imkeropleiding die ik volgde, bracht ons als cursisten een jaar rond bij de bijen.

Hij startte in februari, de tijd van de reinigingsvlucht en ging door tot oktober, wanneer de bijen inwinteren.

 Met een terugkomdag in december.

Zo wil ik nu een bijenjaar beschrijven met deze serie.

Maar ook in de winter zat ik als imker niet helemaal stil.

Klusjes die ik kon doen, waren:

•  gereedschap schoonmaken
• reparaties aan kasten en ander materiaal uitvoeren
• raampjes vernieuwen
• was omsmelten
• studiedagen volgen....
• etc.

Een imker is van vele markten thuis.

En zelf dingen maken of oplossen, hoort er bij.

Ik zette nieuw elastiek in het bijengaas van mijn tropenhelm.

Belangrijk ter bescherming van mijn gezicht, want als bijen eronder door kunnen, 

wordt het gevaarlijk. Ik heb deze eens uitgeleend en dat is helaas niet helemaal goed gegaan.

Kortom.... met een nieuw elastiek erin, kan ik weer vooruit.

Ik gebruik deze tropenhelm met bijengaas vooral als ik in de moestuin vóór de bijenkasten werk.

Een bij in mijn haar raakt snel gedesoriënteerd en ik van de weeromstuit ook.

Het gevolg is niet altijd even leuk.....

De drukte in de bijenkasten voor mij als imker begint zo'n beetje in april.

Dit jaar heb ik de kasten nog niet opengemaakt.

Het was òf druk òf niet het juiste weer om de kast open te maken.

Maar nu ben ik wel erg nieuwsgierig. 

Morgen neem ik een eerste kijkje bij mijn drie volken.

Wat ik ga doen en waarom beschrijf ik de volgende keer.

Tot dan!