Mijn wintermoestuin

En nog steeds is het geen lente! Tjonge wat duurt die winter altijd lang, 

al komt er gelukkig  altijd weer een eind aan! 

Eerst maar eens wat plaatjes van mijn wintermoestuin! Er staat erg weinig in en 

ook de klussen zijn beperkt en vaak een herhaling van eerdere jaren. 

Maar ik deed ook iets heel nieuws en spannends! Het resultaat zal nog lang 

op zich laten wachten, maar het begin is er.... 

Wie weet is het ook iets voor jou!

Laat je weer inspireren, lees lekker mee!

Paddenstoeleninspiratie

Ik ben dol op paddenstoelen, die mysterieuze, met geheimzinnigheid omkleedde, in het bos groeiende schimmels in zoveel verschillende verschijningsvormen. Ook op het eten van paddenstoelen ben ik dol!

Het vinden van eetbare paddenstoelen in het bos levert helaas nog niet veel op. Maar het zelf kweken van paddenstoelen kan wel. Dan weet je tenminste zeker  dat het eetbare soorten betreft! 

Zo kun je paddenstoelen kweken op compost, stro en zelfs op koffiedik.

Ik koos voor een andere manier en begin daarmee, terwijl het bijna voorjaar is.

Het lijkt misschien  een vreemd onderwerp in de lente, paddenstoelen associëren we meestal met de herfst. Toch heb ik afgelopen maand een soort van paddenstoelenbos in mijn moestuin aangeplant. Nou ja.... het ziet er zó uit

Het begon allemaal met het populierenlaantje tegenover ons huis.

In de herfst tijdens een zware storm liep ik over dat laantje en een kwartier later lag

er een boom op diezelfde plek.

 Omwonenden (met schade) en een buseigenaar waar de boom op gevallen was,

waren gedupeerd en ongerust.

Het gevolg: meerdere zieke bomen werden preventief weggehaald.

Maar dit was nog niet genoeg.... de bomen waren te hoog en er moest een heel stuk af.

En dat zag er zó uit!

De onderkant moet een soort van haag gaan vormen en de bovenkant is er af.

Ineens dacht ik aan zwammen en schimmels op boomstammen.

Verse, net omgezaagde of gekapte bomen zijn heel geschikt om paddenstoelen op te kweken.

Na vriendelijk vragen,  kreeg ik een stuk boomstam. Loeizwaar, maar 

uitermate geschikt voor mijn project.

Toen andere boomstammen nog een tijdje óp het laantje bleven liggen, 

haalde ik nog wat stukken binnen.

En bij Groene takken bestelde ik deuvels, geïnjecteerd met mycelium oftewel een netwerk van schimmeldraden.

Hun motto: 'wij eten de paddenstoelen op, de paddenstoelen eten het hout op, dat is 'eetbaar hout'!

De broeddeuvels met geïnjecteerde schimmel kun je over de post krijgen en moeten tot gebruik

in de koelkast bewaard blijven. Op basis van een boomsoort is het mogelijk een 

om de juiste paddenstoel te kiezen. Zo groeit op een populier de paddenstoel

'populierenleemhoed' heel goed. Maar ook de 'grijze oesterzwam' en het 'fluweelpootje'.

Deze paddenstoelen heb ik dan ook besteld. 

Laat een vers gekapte boomstam ongeveer 3 weken liggen voordat je de entpluggen

erin doet, maar ouder dan 3 maanden mag ook niet.

Dan is een boomstam te oud en zitten er waarschijnlijk al schimmels in vanuit de lucht.

De gebruiksaanwijzing zit bij het zakje broeddeuvels.

Ik ging ijverig aan het gaten boren 

en sloeg vervolgens de pluggen er in.

Ook jongste dochter hielp ijverig mee, als ze straks maar geen

paddenstoelen hoeft te eten ;)

Tot er niks meer van te zien was.

In het inwendige van de boomstam moet de schimmel zijn werk gaan doen.

Ondertusssen bouwde ik mijn eigen kleine paddenstoelenbosje in een schaduwrijk

hoekje van de tuin. Naast de oude pruimenboom en tegen een schutting aan. 

Als het goed is, komt daar bijna geen zon.

En de knoflook groei daar.... ;)

En nu maar geduld oefenen, zoals bij heel veel zaken met een eigen tuin.

Hoewel paddenstoelen nog langzamer groeien dan veel planten.

Ik denk dat ik voor de eerste paddenstoelen 10 tot 18 maanden moet wachten.

Oei.... ik houd jullie op de hoogte.

Wil je meer lezen en weten over deze spannende en interessante manier

van paddenstoelen kweken, kijk dan bij Groene Takken.

Maar wat zal het straks gaaf zijn als ik niet naar de winkel hoef

maar mijn eigen verse paddenstoelen kan oogsten!

Kippenmest 

De mulch bladlaag in de tuin heb ik weer op z'n plek geharkt nadat het was weggewaaid met de winterstormen. En daaroverheen verdeelde ik vier emmers goed verteerde kippenmest.

Althans.... dat was de bedoeling. Met een niet vooropgezet plan, begon ik een emmer te verplaatsen. 

Doordat deze volgeregend was, was ze lekker vloeibaar, maar ook loodzwaar. 

Ik dacht slim te zijn en de kruiwagen in te zetten, maar ook dat bleek moeilijk. 

Hoe krijg je zo'n zware emmer in de kruiwagen.

Enfin.... ik rommelde wat aan en hield de gladde emmer niet goed vast, met als gevolg dat hij uit mijn handen glipte en met een bons op de grond terecht kwam. De vloeibare kippenpoep spatte hoog op tot in mijn gezicht, nek en haar. Ik voelde me zo vreselijk vies... en dát was ik ook.

Ik stonk een uur in de wind. Maar toen kreeg ik een soort oerkracht over me en heb me daar al die emmers over mijn moestuin verspreid en geleegd.

Kijk aan! Heerlijke mest die nog even de tijd krijgt om in te trekken.

Alleen in mijn haar en kleding was het minder prettig.

Ik werd bijna onpasselijk van mijn eigen lucht en thuis

deed ik geen stap over de drempel voordat mijn oude broek en laarzen

in de container zaten. Ze waren zelfs te vies voor de wasmachine.

Wat zijn kippen toch ontzettend nuttig en gezellig om te houden.

Ze passen perfect in een kleine voedselkringloop....

Ze eten je restjes op, geven eieren en produceren ook nog goede mest.

Vijgenboom snoeien

Zoals elk jaar moet ik in de winter de vijgenboom snoeien. Het is zo'n geweldige boom,

maar wat groeit ze uitbundig en hoog.

Dit jaar wilde ik alle hoge takken aftoppen, maar ik kon

er echt niet meer bij, ook niet toen ik op de ladder stond.

Jongste zoon, die me hoorde zuchten en steuen en zelf me al lang boven het hoofd gegroeid is,

kwam me helpen. En dat was erg welkom: samenwerken is met snoeien heel fijn,

want van een afstandje zie je vaak beter welke takken weg moeten of nog korter

kunnen, dan dat je met je hoofd in de wolken... eh, takken staat.

Ook een paar dikke hoofdtakken kwamen eraf, die zaag ik gelijk op maat en bewaar in het 

houthok....  die stoken we over drie jaar op. 

En net als vijgenbladthee, ruikt ook dit hout lichtzoetig naar kokos.

De boom kan er weer tegen, het komende jaar en als het goed is, kan ik 

er straks de vruchten weer van plukken.

Oogsten

Mijn wintermoestuin stelt niet veel meer voor. 

Ik oogstte de allereerste witlof. Eigenlijk nog wat te klein, maar ik kon niet meer wachten ;)

Gelukkig komt er nog wat aan!

 De allerlaatste, kleine knolselderij oogstte ik en daar maakte ik een lekkere

selderij broodsalade (klik!) van. Dat was ik al lang eens van plan en met een 

klein stukje of in dit geval een ondermaats exemplaar is dat makkelijk te doen.

En als laatste heb ik nog aardperen staan. Die aromatische, lekkere, oliehoudende 

knolletjes zijn familie van de zonnebloem.

Door de aanwezige inuline kan het je darmen flink stimuleren.

Dát laatste is eigenlijk de reden dat ik dit thuis niet meer hoef klaar te maken.

Ineens zijn ze er hier thuis allemaal erg gevoelig voor...

Nou, dan eet ik het gewoon lekker zelf!

Ik heb nergens last van en een paar rösti koekjes (klik) als lunch,

smaken me super goed!

Zet je eenmaal een paar knolletjes aardpeer in je tuin, dan komen ze elk jaar 

weer op. Ze vermeerderen zichzelf en van december t/m februari graaf je ze op

als een lekkere welkome wintergroente.

Iemand nog een knolletje om eens uit te proberen?

Ik heb er nog genoeg....

En oh ja, na een warme zomer komen in september/oktober de vrolijkste

zonnebloempjes bloeien. 

Zaaien en planten

Over zaaien en planten valt in de winter meestal nog niet zoveel te zeggen.

Wel was ik in de voorjaarsvakantie in mijn favoriete tuinwinkel waar ze 'vroege uien' verkopen. Uien die nu al de grond in kunnen, maar geen bewaaruien zijn. Omdat ik dit jaar zelfs door mijn voorraad stengelui uit de vriezer heen ben, leek me dit een goed idee.

 Zo'n 40 uien lekker kunnen plukken/oogsten wanneer ik ze nodig heb. Heb jij wel eens

 vroege uien gehad?

Verder kocht ik niks, tot ik bij de kassa een heel gesprek met een klant aanhoorde. Hij kocht broccoli, sla en bloemkool voor de voorjaarsteelt onder glas. Lekker in de kas waar het op een zonnige middag al zomaar 20° C kan worden.  Maar ik heb ook een kas, dus rende ik weer terug naar de groenteplantjes. Ik kon het niet laten... ook al weet ik dat de slakken ook ontwaken... 

ik zette twee broccoliplantjes in de kas.

A;s het goed is, is deze te eten in mei. 

Winter? Ja, winter!

Gelukkig.... na al die stormen en die enorme hoeveelheden regen die regelmatig mijn tuin blank zette,

was er half januari ook een mooie witte deken die de tuin bedekte.

Want een winter zonder sneeuw, is geen echte winter!

Prachtig die sneeuw!! Ook al was het meer een heel dun laagje,

wat er één dag lag...

En dan is het nu hoog tijd dat de lente komt!

Deze knop van de zwarte bes zat er al tijdens de sneeuw,

maar nu bloeit en groeit er steeds meer....

En daar zien we ook met reikhalzend verlangen naar uit!

Oh ja....  dit jaar heb ik wel hele bijzondere plannen met mijn 100 m2 moestuin.

Maar daar schrijf ik een apart blog over....  

Komt binnenkort!

Mijn moestuin in het voorjaar

 Oh la, la.... inmiddels is het half april en natúúrlijk ben ik al lang begonnen in de moestuin, 

maar mijn blog blijft achter.  Volg je me al langer dan weet je dat ik niet zo trouw ben in series. 

Ja, kijken op Netflix, maar het schrijven van een serie blogs blijft vaak ergens steken.

Vorig jaar heb ik je een jaarrond meegenomen in de bijen en al mijn imkeravonturen 

maandelijks met je gedeeld.(klik)

Nu wordt het weer een tuinblogjaar, bedacht ik. Elke maand schrijf ik minstens één blog 

over mijn tuinavonturen: vol met tips, ideeën en persoonlijke uitvindingen.

 Eens kijken of ik me daaraan kan houden.

Mis je een blog of een onderwerp, kijk dan bij mijn moestuinblogs van afgelopen jaren,

 waar ik al veel kennis en weetjes heb gedeeld. (klik)

Ik ga met dit blog even terug in de tijd, want ja, ik begon al in januari met het zaaien van de allereerste groente.

En.... dit jaar ga ik het met de tuin helemaal anders doen!

Helemaal??!  Uhm.... ja en nee! Kijk maar mee! 

Aan de hand van de volgende onderwerpen neem ik je mee....

1.  de maan
2.  minder plastic
3. welke doppen?
4.  wisselteelt

De maan!

Ik zit er al lang tegenaan te hikken, had er al regelmatig over gelezen maar het lijkt wel of je bij een groep 'zweverige types' moet horen, wil je hiermee aan het werk gaan.

Ik heb het over 'de maan'! 

Heb jij er al eerder van gehoord, dat de maan invloed heeft op de groei van planten in je tuin?! 

De maan als coach en gids voor het werken in de tuin!!

Zweverig ben ik allerminst, ik sta graag met twee voeten stevig op de grond en met blote handen woel ik graag in de aarde.

Maar dit jaar ga ik in de tuin rekening houden met de maanstand!

Het meest bekende feit is dat de maan invloed uitoefent op de stand van eb en vloed bij de zee. 

De maan oefent aantrekkingskracht uit op de aarde en dit punt van aantrekkingskracht verandert of verschuift. Dit komt doordat de aarde in één dag rondom haar as draait. De maan heeft een punt op aarde waar ze het dichts bij staat en daar is de aantrekkingskracht van de maan het grootst. Het tegenoverliggende punt op aarde -  dus het verst weg van de maan -  is de aantrekkingskracht van de maan het minst.

Vloed is op dát punt van de aarde (oftewel zee), waar de aantrekkingskracht van de maan het grootst is.  Omdat de aarde draait, wisselt dit voortdurend zodat je op dezelfde plek op aarde twee maal in een etmaal vloed en ook tweemaal eb hebt.

De maan draait in een maand tijd eenmaal om de aarde heen. Je begrijpt dat alles in beweging is en dat dit invloed heeft op de verschillende plekken op aarde en hun tijden van aantrekkingskracht.

Hier kun je meer over lezen over eb en vloed en de werking van de maan en staat  het duidelijker dan ik  kan opschrijven.

Maria Thun heeft op basis van de inzichten van Rudolf Steiner, de grondlegger van de antroposofie, veel kennis verzameld voor de biologisch dynamische land- en tuinbouw. Ze heeft daarbij de maankalender ontworpen waarop staat welke plantgroepen op welke dag het beste gezaaid, geplant en verzorgd kunnen worden. Ook dit heeft te maken met de aantrekkingskracht van de maan op de aarde.

Ze beschrijft vier plantgroepen: bladgroenten,  vruchtgroenten, wortelgroenten en bloemgroenten. 

De meeste groenten zul je makkelijk kunnen indelen, maar een overzichtje ervan is wel handig.

Zo horen prei en bloemkool bijvoorbeeld bij  bladgroenten ;)

Afhankelijk van de maanstand en ook nog de andere planeten (??) kun je het beste met de ene groep aan het werk gaan en met de andere groep niet.

Verder ga ik me hier nu niet in verdiepen, hoor. Ik vind het interessant, maar wil het vooral gaan uittesten en ervaren in de praktijk.

Nu zou je kunnen denken dat dit schema best lastig is of zelfs een juk voor je kan worden om altijd hier naar te kijken en rekening mee te houden.

Ik ben in januari, met de allereerste zaaigroentes begonnen om hier rekening mee te houden.

We zijn nu drie maanden verder en ik ervaar het tegendeel, ik vind het juist een verademing. Soms 'moet' ik teveel van mezelf: "Nog even dit, nog even dat en oh ja, ook dat moet ik nog doen." Door deze zaaikalender word ik juist begrensd. Heb ik de andijvie-, sla en koolplantjes verplant, dan staan daar ook nog die pepertjes en paprikaplantjes te wachten op een groter potje of extra verzorging. Maar nee... dat zijn vruchtgroentes en geen bladgroentes. Dus die mogen nog even wachten en komen niet aan de beurt. 

Je kunt deze kalender kopen, online of in een natuurwinkel, maar ik heb hem voor dit jaar blad voor blad gekregen van een enthousiaste en vriendelijke collega moestuinierster.

De kalender hangt aan de binnenkant van een keukenkast zodat ik elke dag kan kijken welk dag het is. Ik moet zeggen: dit werkt voor mij heel praktisch.

En op een mooie, vroege ochtend zag ik de maan helder aan de hemel staan  en 

terwijl de zon in het oosten al opkwam,  dacht ik....

wat is alles toch fantastisch gemaakt volgens een bijzonder inspirerend en intelligent Ontwerp. 

Ik hoef niet alles te kunnen verklaren om me toch te verwonderen en blij te zijn!

En dat ben ik!

En de plantjes die ik op de 'juiste' dag heb gezaaid?

Die komen allemaal op! Behalve van zaad wat over de datum was.

Kijk maar mee....

Minder plastic

Heerlijk dat het voorjaar is!

Sommige jaren overvalt het me echt: loop ik door de winkel en dan zie ik al verse raapstelen, radijs of spinazie liggen. En bij mij groeit er dan nog niks. Nu hebben de groentes in de supermarkt vaak niet rustig kunnen groeien, dus is het eerder appels met peren vergelijken, maar toch vind ik het altijd jammer dat er bij mij dan nog niks groeit. Tja... geduld hebben, dat ontwikkel je ook als je een tuin hebt.

Wat ik dit jaar ook anders wil, is het verminderen van plastic in de tuin.

Ik gebruik meestal natuurlijk touw, herbruikbare plantstokjes maar dit jaar wil ik geen plastic potjes meer gebruiken. Ik heb voorgaande jaren geëxperimenteerd met krantenpotjes, wc-rolletjes, etc. maar dit jaar doe ik het nog eenvoudiger!

Ik maak zelf perspotjes!

De buren hebben een bijna antieke potjespers (of hoe héét dat?)

En die leen ik af en toe. 

Met een emmer vochtige aarde, maak je met wat duwen en schuiven heel  makkelijk 12 perspotjes. 

Nu ik het eenmaal door heb, wil ik niet anders meer. Er zijn nog meer voordelen: je hebt een groot gat

 om voor te zaaien en de in elkaar gedrukte grond bevat zoveel vocht dat het zeker 

een week duurt voordat je water hoeft te geven.

Daarna geef je water gewoon in de bak, zodat de plantjes via de onderkant vochtig blijven en  de wortels zich optimaal ontwikkelen!

Inmiddels is dit eerste plaatje wat uitgebreid. Geen twee bakken met alleen perspotjes erin...

Het is inmiddels vrucht-, wortel- en bladdag geweest.....

Kijk maar eens mee naar wat zich afspeelt.....  

Door het ruime gat van de perspotjes - die ik open laat staan - kreeg ik een letterlijk inkijkje 

in de groei van het zaadje 

en nee... het is geen schimmel in de grond!

Het zaadhulsje wordt gewoon mee omhoog genomen in de groei!

De groei van een peperplantje!

En een paar weekjes later...

Inmiddels ziet het er zó uit! Natuurlijk zaaide ik niet alleen pepers, maar ook paprika, bleekselderij, knolselderij, sla, andijvie. Deze kunnen allemaal vroeg gezaaid worden in februari.

Andere groentes zijn te zaaien vanaf maart en de groentes die meer warmte nodig hebben zaai je vanaf april zoals courgette, pompoen en bonen.

Soms zaai ik iets te vroeg, maar wat wil je wanneer je met de serieuze aandoening 'zaaikoorts' te maken hebt?!

Welke doppen?!

En dan is het de tijd om de eerste dappere plantjes, gegroeid uit dat piepkleine zaadje, over te planten in de volle, koude grond. Natuurlijk eerst in de kas en in een moestuinbak.

Sla (en andijvie) kunnen heel goed tegen een beetje kou.

hoewel we dit toch niet echt meer verwachtten (in april!)

Hoe warmer en lichter het is, hoe sneller en beter de plantjes groeien.

Logisch dat het onder glas altijd sneller gaat.

Helaas, zo gauw plantjes in de 'volle grond' staan, komen daar ook de gevaren om de hoek kijken.

Gevaren in de zin van beestjes die ook zin hebben in die malse blaadjes of stengeltjes.

En echt niet gaan wachten tot zich een grote krop gevormd heeft.

Slakken en dan vooral naaktslakken die ook onder de grond zitten, zijn de grootste tuinvijanden.

Dit jaar bedacht oudste zoon een goed en milieuvriendelijk idee...

in plaats van cacaodoppen (die toch van de andere kant van de wereld hierheen moeten komen)

 leg ik rondom de plantjes walnootdoppen.

Ik had nog een zak vol walnoten en die werden fluks gekraakt.

Hoe kleiner de stukjes, hoe beter! 

De walnoten schrikken de slakken af omdat ze met hun weke lijf liever niet over

scherpe randen heen kruipen.

Tenminste... dat is de bedoeling.

Er is ondanks deze bescherming toch een plantje opgegeten.... 

Sommige slakken blijken wanhopig na een lange, koude winter.

In de keuken ga ik aan de slag met de gekraakte walnoten: 

baklava maken staat al heel lang op mijn to-do-list. :)

Ondertussen mogen andere gezaaide plantjes, waar zich zo'n vier blaadjes gevormd hebben,

gaan harden in de kas. 

Het is een voortdurende verhuizing van plantjes van binnen naar buiten.

En van buiten in de kas boven op een randje, naar beneden in de bak of volle grond.

Er wordt wat afgesjouwd met al dat kostbare en tere groen! 

 Wisselteelt

Eind januari zag ik deze eerste knopjes al komen.

Van de zwarte bes.

Elke week komt er meer leven in de tuin!!

En dan zo eind maart is het tijd om de moestuin zelf klaar te maken.

En daarvoor heb ik buurman Teun nodig die me helpt de tuin te frezen.

Dat deed hij gelukkig graag voor me, op een prachtige, zonnige dag.

Maar voordat er gefreesd kon worden, haalde ik de allerlaatste blaadjes snijbiet uit de grond.

Het stelde niet veel meer voor, maar toch! 

Het onkruid liet ik voor een groot deel zitten, dat komt later wel.

Al zo'n 7 à 8 maanden spaar ik kippenmest op. Die laat ik samen met wat stro

gewoon buiten in een grote emmer staan. Ik zou het bijna vergeten.

Maar nu is de tijd om het te gebruiken. 

Omdat kippenmest - vooral vers gebruikt - nogal zuur is, werk ik het nu door de grond heen.

Vermengd kunnen de plantjes er goed tegen en krijgen ze waardevolle voedingsstoffen.

Dit is echt het boerenleven in de stad!

Wát een stank als ik eindelijk die emmers ondersteboven kiep.

Gelukkig kan ik geen geur meesturen....

Als dit over de halve tuin verspreid is, gaat de frees erdoor, zodat de mest goed diep komt.

Het frezen gebeurt twee keer.

Vóór de tweede keer verspreid ik de inhoud van nog een emmer over de tuin: kachelas!

Bijna de hele winter stookten we de houtkachel en mooi schoon hout geeft as.

As van hout is een rijke bron van calcium, kalium en diverse sporenelementen.

Het vroege voorjaar is dé tijd om dit verzamelde en droge as te gebruiken op de tuin.

Het is gezond voor de bodem, houdt slakken tegen, bevordert de plantgroei en gaat knolvoet bij kool tegen.

Calcium is wel oplosbaar in water, dus gebruik het niet te vroeg.

Aan het eind van de ochtend had ik een prachtig bewerkt, mooi stuk moestuin.

Bemest en gevoed!

Ik verdeel met houten loopplanken de tuin in zes delen.

Precies genoeg om zes vakken af te bakenen.

Dit jaar ga ik echt wisselteelt toepassen. 

Ik zet de aardappels nooit op dezelfde plek, maar verder maak ik er elk jaar weer een rommeltje van.

Natuurlijk omdat ik dan veel te veel plantjes heb enzo....

Maar vanaf nu niet meer!

Tamar gaat gestructureerd worden. Ik heb zelfs een schema gemaakt en opgeslagen in Word.

Op de volgende illustratie zie je hoe je moet wisselen.

  En doe je het elk jaar, dan weet je ook wat er naast elkaar staat.

De eerste bladgroente is gezaaid, de aardappels gepoot, en de uien staan netjes in het vak 

van de wortelgewassen, naast de radijsjes.

Je mag me er later dit jaar op bevragen....

Ik sluit af met mooi nieuws!

In de kas had ik al wat rijtjes spinazie en raapstelen gezaaid.

Twee gewassen die goed tegen kou kunnen en snelle groeiers zijn.

Inmiddels eet ik al uit de tuin, al zijn het nog geen grote hoeveelheden.....

Brandnetels, raapstelen en een paar blaadjes spinazie. Maar het kan!

En nu in april heb ik al een aantal keer kunnen oogsten.

In maart at ik zelfs al een heerlijke salade met raapsteeltjes.

Mjummm....

Dat belooft wat voor de rest van het tuinseizoen!

Joehoe!!  Heb er zin in!

Wordt vervolgd....

Mijn moestuin (maart 2)

Yes! Ik heb gewéldig leuke dingen over mijn moestuin te melden. Geweldig in meerdere opzichten. Ik had in ieder geval geweldig veel werk in de tuin. Want in het voorjaar start alles op in de moestuin. Maar ik ben ook een nieuw project begonnen met schooltuinlessen. Vernieuwend, spannend en super leuk!

Wow!!

Naast de school van mijn kinderen ligt een geweldige natuurtuin.

En één stukje hiervan, netjes omheind, bevat een paar kale bakken.

En een aardbeientoren, zoals je ziet.

Hier komt niet zo heel veel van de grond.

En dat is eigenlijk wel de bedoeling.

Op het officiële schooltuincomplex, waar ik al zeven jaar les heb gegeven,  ga ik dit voorjaar even geen lessen geven.

Maar met de 28 (!) kinderen van groep vijf van deze school, ga ik een hele lessenserie uitwerken.

Beetje hetzelfde, beetje anders als wat ik gewend ben. Niet elk kind krijgt een eigen tuintje, maar daarentegen kunnen we ook in de winter op de tuin werken en oogsten.

Ik heb met de juf van groep vijf overlegd en ze ziet mijn plan helemaal zitten.

Elke week ga ik een uurtje deze klas begeleiden in de schooltuin.

En.........de eerste les zit erop. Onkruid wieden en een half afgebouwde kruidentoren weer afbreken.

Dat stond op het programma.
Vele handen maken licht werk, het was in een mum van tijd gebeurd!

En deze eerste les, zaaide een groepje kinderen, in lege eierdozen, kropsla.

In de vensterbank in de klas, mag deze sla rustig groeien. Een paar kinderen krijgen de taak om water te geven. Ben benieuwd hoe snel het met hun goede zorg begint te ontkiemen.

Volgende week beginnen we met het aflezen van de temperatuur en de regenmeter. Onontbeerlijke meetinstrumenten voor een tuinder en het geeft kinderen inzicht in hoe het weer (en vervolgens de plantjes) zich ontwikkelt.

Het was erg leuk om les te geven en te merken dat de kinderen dolenthousiast werden.

Het is ook leuk om met je handen in de aarde te werken en om met de klas even naar buiten te gaan in een eigen tuintje.

Volgende week mogen de kinderen hun eerste aardappel poten.

En o ja! Na het tuinieren, gaan we met de producten uit de tuin ook aan de slag in de keuken.

Van aardappels kunnen we chips bakken. Van kruiden zetten we thee of maken we kruidenboter. Van diverse groentes maken we groentetosti of groentesoep.

Geweldig om deze drie dingen, die echt mijn hart hebben, te kunnen combineren!

Kinderen les geven, tuinieren en koken.

Dit wordt een topjaar!

En mijn eigen zoon uit groep 5?

Hij zei vrijdagmiddag: "Ik wilde dat het al maandag was en ik weer een nieuwe schooltuinles van je krijg, mam!" Een mooier compliment kan ik me niet wensen.

Naast mijn moestuin, zit een geweldige tuinbuurman. Hij is niet alleen goed in frezen, uitlenen van gereedschap en het geven van tips, maar hij had ook een stukje tuin over, wat vol met rommel lag. Na het weghalen van deze rommel, bleek het om ruim twintig vierkante meter te gaan.

Rechts van het paadje, achter de boom tot aan de groene bamboestruik

Daar kun je heel wat planten op kwijt. En...... guess what? Ik mag het dit jaar gaan benutten.
Dank je wel, buurman Teun! Ik ben er super blij mee!

Netjes gefreesd, herken je het rommelstuk niet meer terug. Er kwamen heel wat stenen uit en takken af, maar ik ga het fijn gebruiken. Ik zie er al pompoenen groeien!

Misschien dat ik nu het jaarrond uit de tuin kan eten?!

Oh ja...... waar het idee opeens vandáán kwam??  Van jong tot oud, wilden mijn kinderen ook een eigen stukje tuin. Nu ja, opeens! Elk voorjaar willen ze het en elke zomer moet ik concluderen dat er alleen maar onkruid groeit.
Maar toch...... jong geleerd is oud gedaan en het is zó leerzaam en leuk voor kinderen.
Dus ik heb ieder maar weer een stukje gegeven. Hoe zou het dit jaar verlopen?

In ieder geval ben ik ze hiermee een klein stapje voor, hoop ik. Hi, hi......

Zaaien
Maart is dé voorjaarsmaand, waarbij je al veel kunt zaaien voor je moestuin. Je kunt voorzaaien in huis in kweekbakjes, maar je kunt ook buiten in de volle grond zaaien.

Hoe start je een moestuin? En hoe begin je?
Je begint met het uitkiezen van datgene wat je in je tuin wilt hebben, wat je lekker vindt om te eten. Simpel! Hiervan koop je zaad bij een tuincentrum, of je besteld het bij een online bedrijf.
Je kunt je ook laten verrassen door de moestuintjesactie van de Albert Heijn, die deze week weer gestart is.
En dan?
Je kunt op al die zakjes kijken wanneer en hoe wat gezaaid dient te worden.
Makkelijker is het om een zaaikalender te gebruiken, zodat je snel een overzicht krijgt.
Kies hiervoor een goede (online) zaaikalender, bijvoorbeeld deze!

Deze maand zaaide ik buiten in de kas of vollegrond:

• kervel
• doperwten
• peulen
• radijs
• veldsla
• kropsla
• zomerwortelen

Binnenshuis in een zaaibakje:

• paksoi
• ijsbergsla
• kropsla
• bleekselderij
• knolselderij
• venkel
• tomaten
• rode peper
• aubergine

Bij de Aldi kocht ik een zakje veldsla met zaaiband. Dit ziet er zó uit. De zaadjes zitten netjes verdeeld over het lint en je kunt ze eenvoudig in een geultje in de grond leggen. Vervolgens  doe je er wat aarde overheen en geef je veel water.

Ik houd niet zo van zaaiband, want meestal komen de zaadjes niet goed op en krijg je hele gaten in je rijtje. En......... ze komen meestal niet goed op bij mij. Ach, give it a chance. 

Ik kocht het vooral, omdat het gelijk de grond in kon.

En oogst je een bepaalde groente vroeg, dan kun je de vrijgekomen plaats nog een keer benutten in hetzelfde seizoen.

Ik zaaide alvast een rij wortels. En voor alle wortelgroentes geldt, dat de grond luchtig genoeg moet zijn. Dit bereik je gemakkelijk door er zand doorheen te werken. Welk zand, maakt niet zoveel uit. Kleigrond, gemengd met zand, wordt luchtiger en losser. En hierdoor krijgen de wortels meer ruimte om te groeien.

Planten en poten

Hoewel het wat vroeg is, poot ik de eerste vroege aardappels.

En het stukje tuin wat ik daarvoor gereserveerd had, heeft een metamorfose ondergaan.

Dit is de vóór-foto.

Aan de linkerkant zie je  heel veel zevenblad groeien

Aan de rechterkant komt de rabarber boven de grond.

Er lag de hele winter gronddoek overheen, zodat het meevalt met het onkruid.

Hoewel.....

De tuinder die hiervoor deze moestuin beheerde, had op deze plek een composthoop en niet alleen tuinafval ging er op. Ik vond ontzettend veel stenen, stukjes glas, panty, touw en plastic.

Bah......

Dit is de na-foto.

Omdat de frees hier niet kon komen, heb ik dit allemaal met de hand opgeruimd.

Schrepel en schepje in de hand, emmers voor het vuil onder handbereik.

En toen mochten de aardappels er van mij al in.

Een vroeg ras, wat over 100 dagen geoogst kan worden.

Hoewel ik bijna alle groentes zelf zaai, koop ik zonder voorafgaand plan, ook wel eens een plantje. Zoals deze, waar ik in de supermarkt tegenaan liep. Spitskool en bloemkool kocht ik.

Deze kolen zijn al afgehard en daarom zette ik ze snel in mijn tuin.

Ze groeien in een zogenaamd potje, een klein geperst vierkantje tuinaarde. Dit droogt snel uit en wil je ze een goede start meegeven, dan kun je ze het beste op de volgende manier in je tuin zetten.

Maak een gat. Doe hier wat (biologische!) koemestkorrels in en schenk het gat vol met water.

Zet dan het plantje erin, lekker stevig, iets dieper dan nodig lijkt.

Maak het gat dicht en het kleine plantje heeft gelijk genoeg water en voedingsstoffen om hard te kunnen groeien.

Op koolplantjes zijn vogels (en trouwens ook rupsen) helemaal dol. Om nog wat voor jezelf te kunnen overhouden, moet je de - vooral jonge - plantjes, hiertegen beschermen.

Hier staan de kleine plantjes, samen met de grote bloemkoolplanten, onder een vogelnet.
Vlinders kunnen hier nog wel doorheen, daar heb je een nog fijnmaziger net voor nodig.
Ik los het eerst even op deze manier op.

Oogsten:

De winteroogst is gedaan. Deze periode moet ik even overbruggen, met het kopen van groentes. Mijn doel om het jaar rond uit de tuin te eten, is ook dit jaar niet helemaal gehaald. Op naar het volgend jaar.

Maar......... ik heb wel iets geoogst. Ik oogstte rucola. Midden in de winter gezaaid en al een tijdlang oogst ik er telkens kleine beetjes van. Hoewel ik het al zo vroeg gezaaid had, zie ik duidelijk dat het pas de laatste weken goed groeit, met grotere, hogere blaadjes. Dit komt toch door het lengen van de dagen en de warmte.

Het leuke is, dat na de eerste oogst het nog zo'n drie keer aangroeit. Trek het dus niet uit de grond, maar snijd of knip het af. Dan heb je er meer aan.
Hetzelfde geldt voor spinazie. Ook die groeit goed en kan ik nu, eind van deze maand, oogsten.
Pas nu, met meer licht en warmte, krijgt de spinazie een groeispurt. En ook spinazie kun je meerdere keren oogsten, als je het afsnijdt.

Onder het motto "if you can't beat it, eat it", oogstte ik zevenblad. Aan de randen van mijn tuin mag dit daarom  nog even groeien. Ik maakte er een lekkere pesto  van. Genoeg voor twee maaltijden. Mijn kids vinden het heerlijk door de pasta en wist je dat zevenblad goed is tegen jicht? Dat is dan weer mooi meegenomen.

Ik oogstte nog meer 'onkruid': ook brandnetels haalde ik uit mijn tuin. De mooie, jonge topjes zijn prima te gebruiken als groente. Tot nog toe droogde ik ze om er thee van te maken.

Even wennen aan de smaak, maar brandnetel hoort echt thuis in een lentekuur als je je lichaam wilt ontgiften en reinigen voor het voorjaar. Brandnetel is bloedzuiverend.

En binnenkort als de tuinkruiden nog wat meer zijn gegroeid, kan ik tuinkruidenrisotto eten.

De andere groentes zullen eerst flink moeten groeien en ik zal geduld oefenen.

Hoewel....... dit groeit werkelijk heel goed

Bloemkool! Een heerlijke groente!! En wat worden die kleine kooltjes, nu ze afgedekt tegen de vogels staan, langzaamaan groot. Dat wordt bloemkool eten in april, als dit zo doorgaat. Wow! Zoals bij meerdere groentes, heb je variaties in zomer, herfst en winterrassen. Dit heb je bij wortels, prei en bloemkool. Maar omdat ik vorig jaar de bloemkool al zo vroeg had gezaaid, dacht ik dat er nooit meer wat eetbaars zou groeien. Dit is echter geen herfstbloemkool en  geen winterbloemkool, maar overblijvende voorjaarsbloemkool. Never heard of it!

Maar stiekem ben ik er wel een beetje trots op! En bij bloemkool geldt, dat het witte gedeelte volledig van de zon afgeschermd moet zijn. Dit doe je het beste door er een groot blad overheen te vouwen of erover te leggen. Doe je dit niet, dan wordt de bloemkool groen. Onder invloed van zonlicht vindt er fotosynthese plaats en maakt de plant bladgroenkorrels aan, vandaar.

Ik heb ook keihard gewerkt om mijn tuin op een natuurlijke manier te kunnen bemesten.

Aan het eind van een droge week, was het hoog, hoog tijd om het kippenbuitenverblijf grondig schoon te maken.

Alles heb ik er uit geschept en vervolgens met twee overvolle kruiwagens naar de moestuin gereden.

Kippenmest bevat veel stikstof, fosfor en kalium. Het zijn drie essentiële voedingselementen die iedere plant nodig heeft. De samenstelling van de mest wordt onder meer bepaald door het feit dat bij vogels uitwerpselen en urine het lichaam samen en via dezelfde opening (de cloaca) verlaten.

De meest efficiënte manier om de waardevolle voedingselementen uit de kippenmest aan de moestuin toe te dienen, is het verwerken van de mest tot compost.

Omdat zuivere kippenmest te slap van structuur is en bovendien zuurvormend is, is bijmengen van structuurmateriaal noodzakelijk. Stro is een klassiek voorbeeld en dat zat er dan ook doorheen.

Op de tuin verdeelde ik de mest over vier vakken. Beetje uitharken. Ik ben benieuwd en probeer het gewoon uit. En mijn buurman bood aan deze kippenmest gelijk wat dieper erdoorheen te frezen. Nog een keertje de grond luchtig maken: geweldig!

Het was heel hard werken, maar wat een voldoening gaf dit: m'n eigen mest verzamelen. Het is mijn eigen kringloopje.

Ik heb mijn kruidentuintje eens flink onder handen genomen. Naast de laurierstruik, wat nu een laurierboompje is geworden, heb ik ook verder wat rust en orde proberen aan te brengen.

Wat overal tussendoor woekert is citroenmelisse en oregano. Zelfs in mijn gazon en tussen de tegels komt dit gewoon op.

Ik heb ze netjes overgeplant en nu zijn ze te koop.

Biologische, geharde kruidenplantjes voor in je eigen tuin.

Heb jij ook interesse? Laat het me even weten.

Ik heb meerdere plantjes!

Kruidenplantjes kun je goed bij tuincentra kopen, maar je kunt ze ook gewoon in de supermarkt kopen.

Daar zijn ze vaak een stuk goedkoper!

Kijk thuis, na je aankoop, gelijk even naar de wortels van de plant, om te weten of je ze in een grotere pot moet zetten.

De 'groenteman' in de supermarkt stelde ik de vraag of de biologische kruidenplantjes afgehard waren. Dit betekent dat ze aan de buitenlucht en koude gewend zijn, er hard voor zijn. Hun stengels zijn dan wat steviger, omdat de groei langzamer is gegaan.

De supermarktmedewerker keek me glazig aan, alsof hij die vraag nog nooit had gehoord (wat waarschijnlijk ook zo was). Uiteindelijk begreep hij wel wat ik bedoelde en dacht hij toch ook, dat ze niet gehard waren.

Geeft niet! Dit kun je ook makkelijk zelf doen.

Zet de plantjes overdag buiten en haal ze 's nachts binnen. Doe dit een dag of drie, vier en laat ze vervolgens ook 's nachts buiten staan. Doe dit van de grond af (op een pottafel ofzo). Na zo'n drie, vier nachten zijn de planten wel goed afgehard. Gaat het opeens keihard vriezen, begin dan weer  met de plantjes binnen te zetten.

Zo niet, dan kun je ze in de grond planten.

Ik heb lekker biologische peterselie en tijm in mijn tuin staan. Het kostte me maar één euro per plantje!

Als je veel in de grond bezig bent, kan het zijn dat je dit beestje tegen komt:

Wie weet wat dit is???

Dit is geen rups.

Het is een emelt of engerling. De larve van een langpootmug.

Kom je die in je tuin tegen, dan kun je deze het beste maar verwijderen. Gooi op de composthoop of in de groencontainer.

's Nachts leeft de emelt boven de grond, de rest van de dag leeft hij in zijn eigen holletje onder de grond. De schade die de emelten veroorzaken, komt door het eten van plantmateriaal wat bladgroen bevat. Zij bijten een deel van de plant af, die vervolgens wordt meegetrokken in het hol. Ook de ondergrondse delen (wortels) van de planten worden niet overgeslagen. De planten raken verzwakt en gaan dood of vallen om.

Met schoffelen kom je ze soms tegen.

Je weet nu wat je met ze kunt doen!

En wie weet wat hier gebeurd kan zijn?
Dit kwam ik opeens tegen in mijn moestuin.......
Een teken van eten en gegeten worden.

Als allerlaatste laat ik nog graag even dit paastuintje zien.
In de veertigdagen tijd voor Pasen, mogen de kinderen dit maken om bewust toe te leven naar het paasfeest.
Ze vinden het fijn om te doen en het heeft een diepe betekenis.
Voor een uitgebreide beschrijving en meer foto's klik hier!

En hiermee sluit ik dit overvolle moestuinblog af.
Het is weer mooi geweest voor deze maand.
Ik ga uitrusten!