woensdag 2 maart 2022

Mijn moestuin in februari

Yes! Yes! En nog eens yes!  
De vogeltjes weten het beter dan wij en zingen 's morgens vroeg al het hoogste lied. 
Heb jij de merel en de meesjes al gehoord? 
De dagen lengen en dit is het teken van de naderende lente. 
De bomen doen vrolijk mee en beginnen voorzichtig uit te lopen in bloeiende knoppen 
of tere groene blaadjes.... Langzaam ontwaakt de natuur! 
En daar krijgen we energie van!
Energie om lekker buiten in de tuin aan het werk te gaan.
Maar, het kan nog alle kanten op gaan, dus voorzichtigheid blijft geboden.
Het zaaien kan gelukkig beginnen, deze maand... 
Veilig in huis, waar het warm en beschut is, maar ook buiten in de koude kas
 en zelfs - de allerlaatste dagen van deze maand - buiten :)
Ben je nog niet begonnen? Het is nog vroeg en je hebt nog tijd genoeg! Laat je inspireren!

Ik oogstte deze maand nog voldoende wintergroente, waar ik heel blij van werd!
De storm en de winactie komen voorbij en veel verschillende tips om zelf in de tuin aan de slag te gaan.
Geniet van het voorjaar, de mooie dagen komen er aan!!!


Zaaien in februari

Net als vorig jaar - alleen nog wat eerder in het jaar - zaai ik volgens de maankalender van Maria Thun!

Niet dat ik er alles van snap, maar het klinkt en voelt zó logisch en aannemelijk.
De buurman vroeg of ik vorig jaar echt meer opbrengst had door met de maankalender te werken.
Dat vond ik een terechte en tegelijk moeilijke vraag.
Dus ik bleef het antwoord gedeeltelijk schuldig, want tja.... ik had een geweldig tuinjaar
maar ligt dat alleen aan het gebruik van de maankalender?
Ook andere factoren spelen een rol, zoals het wéér, de kwaliteit van de bodem,
de kwaliteit van het zaad en (on)dieren in de tuin. Zo had ik veel last van slakken,
die vaker tevoorschijn kwamen door de natte periode in de zomer. 
Dusss.... een overhaaste conclusie kan ik er niet aan verbinden.
Wat vind ik dan zó goed aan de maankalender?
Door het nieuwe formaat wordt het een soort tuindagboekje per twee weken.
Wel zó handig voor iemand die verder niet zo geordend en gestructureerd werkt ;)
Waar een ander misschien vooral beperkingen ziet in het niet elke dag kunnen zaaien
of werken in de moestuin, zie ik vooral de bevrijdende kant ervan.
Je hoeft niet elke dag van alles te doen, maar verdeelt het over de verschillende dagen.
En wees eerlijk, ook al heb je een lange dag gewerkt, 5 minuutjes tijd om wat zaadjes
te laten vallen in klaarstaande potjes, heeft iedereen wel, toch?!

Groentes worden ingedeeld in één van de vier hoofdgroepen, namelijk:
  • bladgroente
  • wortelgroente
  • bloemgroente
  • vruchtgroente
Op een dag van bladgroente zaai of verplant je geen pepers, want dat zijn vruchtgroentes.
Op een vruchtgroentedag ga je niet in de weer met wortels (en gember en radijs etc.)
Ik vind het bevrijdend en rustgevend: elke dag een beetje is beter vol te houden
dan alles in één dag te moeten/willen doen!

Dit jaar werk ik weer met perspotjes, dat beviel vorig jaar ook erg goed.
Dank je wel, lieve buren voor het altijd mogen lenen van jullie potjespers! 
Echt een ideaal tuinhulpmiddel en aan te raden als je alles zelf zaait! 

Ik heb een emmer door de helft gesneden en doe hier de biologische tuinaarde of potgrond in.
Deze moet goed nat zijn, dus giet ik er een halve gieter water bij.
Druk de potjespers in de grond met de hendel open. Duw, druk en draai op en in de grond.
Zorg dat een schone zaaitray klaar staat en pers met de hendel de potjes - alleen uit aarde 
bestaand - in de bak. In het zaaigat laat je één of twee zaadjes vallen en klaar!
Doordat de aarde doordrenkt met water is, hoef je de eerste week geen water te geven.
Zet de plantenbakken met deksel op een warme en zonnige plaats in huis.
Voor een raam waar ook een radiator hangt of in een zonnige serre, is een goede plek.

En wat zaaide ik?
Halverwege februari op een bladdag zaaide ik als eerste drie soorten sla:
rode krulsla, bindsla en ijsbergsla.
Sla kan goed tegen een beetje kou. Het lijkt een zomergroente, maar juist
 middenin de zomer groeit sla niet omdat het te warm is.
Ik kijk altijd welk zaad ik nog over heb van vorig jaar en gebruik dat eerst.
Zo vroeg in het jaar beginnen geeft me de kans om dit zaad uit te testen.
Komt er niks op, dan gebruik ik nieuw biologisch zaad wat ik in hetzelfde potje
kan zaaien. Makkelijk en handig.
Op een vruchtdag zaaide ik pepers, paprika, meloen, komkommer, aubergine en muismeloen! 
Voor paprika's en pepers koop ik trouwens geen zaad.
Ik koop een mooi, biologisch exemplaar, gebruik deze in de keuken
en het zaad mag de grond in. Gebruik het zaad gerust vers, dat gaat best.
Wil je het zaad bewaren, dan moet je het wel drogen....
Héérlijk, vroege plantjes die ik straks, groot en sterk gegroeid, in de kas plant voor
een (hopelijk) geweldige zomerse opbrengst.
Al deze vruchtgroentes kun je ook in maart zaaien, maar hoe eerder je bent, 
hoe sterker de plant kan groeien en eerder je kan oogsten.

En kijk! Hier komt de sla al bijna bovengronds....
Door het gebruik van perspotjes met een opening bovenin, kan ik prachtig zien
hoe het zaad begint te ontkiemen.

Elk plantje is een wonder en kan bij mij rekenen op gejuich!
Dit is de wortelgroei en ontkieming van twee cantaloupe meloenzaadjes!
Prachtig, toch?!

In de (koude) kas zaaide ik een paar regels raapstelen...
Ik ben helemaal fan van deze 'nieuwe' groente in het vroege voorjaar.
Ze groeit lekker snel, slakken laten het staan en ik heb er een paar 
heerlijke recepten bij verzonnen. Wat te denken van een lekkere couscoussalade,
een fijne spaghetti of een voorjaarsstamppotje mét raapstelen?! (klik)

Wat al vroeg buiten gezaaid of geplant kan worden, zijn planten die 
matige vorst moeten kunnen verdragen, zoals:
  • tuinbonen
  • doperwten en peulen
  • krootjes
  • spinazie
  • raapstelen 
  • knoflook
De beste tijd om knoflookteentjes te planten is in het najaar en dat deed ik ook! 
Ik koop overigens geen speciale plantknoflook, maar neem biologische knoflook 
(die wordt niet bespoten met kiemdodend middel) die al aan het doorschieten is.
En toen kocht ik in januari een netje bio knoflook waarvan bijna alle tenen aan het doorschieten waren.
Naast het rijtje knoflook wat ik in november plantte en die
zoals je ziet al lekker groot gegroeid is, maakte ik nog twee rijtjes van in totaal 
zo'n 25 teentjes knoflook. Vroeger is beter, wordt altijd gezegd,
ben benieuwd of ik verschil zie in groei en uiteindelijke oogst van de knoflook.
Ik vind het wel eens tijd worden voor zo'n decoratieve knoflookvlecht met bollen uit eigen tuin ;)

Vorig jaar schreef ik al over de veranderingen van onze tuin-bij-huis.
Zo is onder andere de fietsenstalling verdwenen en op deze plaats start ik een klein moestuintje.
Om even een beeld te geven.... het is zo'n 6 à 6,5 vierkante meter.
Inmiddels staat er al aardig wat in. Naast de knoflook heb ik er twee rabarberplanten in gezet,
wat knolletjes aardpeer laten vallen (laat de anderen het niet horen, ze mogen 'm niet zo!)
en een Physalis (lampionplant), de eetbare variant.
Ruimte genoeg nog voor doperwten of peulen.
 
Het is altijd een punt van discussie bij tuinders of je bonen of peulvruchten moet voorweken
of niet. Meestal doe ik het niet, maar het maakt de buitenste schil van het zaad zachter
waardoor het zaad makkelijker en sneller ontkiemt.
Het zaad wat ik nu gebruik zit nog in de luchtdichte verpakking maar is wel over datum.
Ik weekte het een paar uur voor (als tussenoplossing) en stopte het in de grond.
Met zóveel zaad vulde ik vier rijtjes...
Tussen de rijtjes houdt ik een schrepelbreedte (ongeveer 40 cm) aan, 
de zaadjes kunnen dicht op elkaar in de regel gezaaid met een tussenruimte van 3 cm.
Ik houd de aanwijzingen op de verpakking ongeveer aan. Maar zaai altijd twee erwtjes bij elkaar. 
Komt er één niet op, dan heb je niet gelijk een gat in de rij.
'Problemen met ziekten en plagen zijn er nauwelijks', staat er op de verpakking.
Maar ik weet wel beter.... vogels en met name duiven zijn dol op die tere,
jonge, groene scheutjes van de doperwt.
Om niet alles voor niks te hebben gedaan, neem ik mijn voorzorgsmaatregelen.
Ook handig dat de kippen er nu niet kunnen lopen ;)


Winteroogst

De meeste wintergroentes die ik nu nog kan oogsten, heb ik vorig jaar al in maart, april of mei gezaaid.
Wát een groei en volharding van die plantjes....
En wát een planning en wát een geduld van mijn kant is daar bij komen kijken ;)
Zo kon ik eindelijk, eindelijk mijn witlof oogsten! Wat werd ik daar blij van.
Het is een dubbele en vrij intensieve teelt, 
maar het resultaat te zien en te proeven, is dan ook dubbel zo bevredigend! 
Onder een vuilniszak, ingekuild in mijn koude kas groeiden er kleine puntjes net boven de grond.....

Mijn handen en nagels zijn gedurende de winter behoorlijk schoon gebleven, 
maar nu moet ik ze weer gebruiken om de grond voorzichtig weg te krabbelen.
En kijk eens!! Dunne lange èn korte dikke kropjes, maar hé... het zijn witlofkropjes!!
Ik heb er eerst twee geoogst en sneed ze door een frisse wintersalade waarbij ik taco's at.
De overige kropjes gingen in mijn verwarmende witlofovenschotel (klik)
Ik sneed ze met een mes voorzichtig af, een centimeter of twee boven de wortel...  
op deze manier komt er misschien nog een kropje of wat los blad aan groeien, wat ik kan oogsten.
Ik dek ze weer even toe en houd je op de hoogte!

Wat oogstte ik nog meer?

Vooral wortelgroente kan goed tegen wat kou en overwintert beschut onder de grond.
Zo oogstte ik nog twee kleine selderijknollen èn
pastinaak! Ik zag hele kleine toefjes groen boven de grond uitsteken,
maar toen ik voorzichtig aan het steken ging (met spade) kwamen er steeds meer
wortels tevoorschijn. Kijk die mooie, zoete, witte wortels eens!
Deze week deel ik nog een lekker recept van pastinaak in een lichtjes gegratineerde ovenschotel.
Blijf lezen....
Aardperen kan ik ook nog oogsten, tot maart zijn ze lekker.
Hoewel de meeste mensen hier in huis er een beetje op mopperen.
Dat komt door de hoeveelheid inuline die winderigheid kan veroorzaken.... :(

En binnenshuis had ik naast mijn kweekgroente nog een bijzondere oogst....
Mijn mooie kamerplant moest eraan geloven en de wortels bleken prachtig gegroeid.
Ik oogstte kurkuma!! (klik)

De prei groeit nog bovengronds, maarre....

wist je dat het eigenlijk een moerasplant is?
Grapje, hoor! Dat is niet waar! De overvloedige regenval tijdens de storm,
toverde het stukje grond waar de prei (en snijbiet) staat om tot een soort Sawa, 
een nat rijstveld, maar dan zonder rijst ;)
Gelukkig trok het na een dag of wat ook weer weg.
Ik denk dat de grond voorlopig weer voldoende verzadigd is en dat we gerust
een paar droge zomers aankunnen. Wat denk jij?!

Successen in de tuin


De overgeplante rabarber heeft het goed gedaan! Ondanks dat ik wat minder voorzichtig deed 
met de wortelkluit - ik las later dat je die ruim moet uitspitten en niet mag beschadigen - slaan 
de twee nieuwe rabarberplanten goed aan. 
Volgend jaar in de winter ga ik nog wat rabarberplanten verhuizen.  Voor de zekerheid wacht ik tot december, want kijk eens... 
de rabarber loopt al prachtig uit! 
Ik krijg alweer zin in die lekkere typische rabarberrecepten:
taart, chutney, jam en ijsjes!
Nog even geduld!

De gojibes waar ik vorig najaar zó'n geweldige oogst van kreeg,
moest verplaatst worden. Of het nu wel of niet in de goede tijd was.....
Het was najaar en gelukkig: het wás de goede tijd! Ze loopt al weer prachtig uit!
Nu nog goed opbinden en de takken leiden.

Wat ben ik blij dat ik in oktober nog rucola zaaide.
Het groeide in de winter bijna niet, maar nu de dagen lengen en het in de kas 
af en toe al de 20°C  aantikt, kan ik er soms wel twee keer in de week een plukje van oogsten.
En wat is dat tere groen welkom op winterse dagen!
Dát is het voordeel van net voor de winter zaaien....
Niet alleen de plantjes zijn gegroeid, ook Eef onze pup.
Ze wilde wel even poseren tussen de rucola!
Maar geen gaten graven, Eef! Want ik heb er nu ook raapstelen gezaaid!

En ook de winactie van vorige maand was een succes!
Ik had het al eerder gepubliceerd, maar hier even met fotootje....

De prijs: een mooie kruidenpot met biologische tijm, ging naar Heilie.
Veel plezier ermee,  Heilie. Geniet ervan nu het bijna voorjaar is!


En dát wens ik iedereen: open ogen om de eerste voorjaarsboden te zien,
open oren om de eerste klanken op te vangen van het naderend voorjaar,
een neus die de geur van de lente herkent, 
een mond die de frisse, groene smaak van het voorjaar kan proeven èn
vieze handen met gebroken nagels als teken van fijne uurtjes bezig-zijn in de tuin!

zaterdag 26 februari 2022

Risotto bitterballen

Een heerlijke snack voor in 't weekend en 
the best of both.... ik bakte risotto bitterballen!
Risotto eten we regelmatig en als er eens wat minder mensen dan verwacht mee-eten, houd ik wat over.
Dat is eigenlijk zelden een probleem: het gaat in een bakje de vriezer in 
voor het één-keer-in-de-zoveel-tijd leftover-snackbuffet!

Van risotto krijg ik nooit genoeg... daarom krijgen deze risottorestants een tweede leven,
in een knapperig gefrituurd jasje in bolvorm: dé bitterbal.
Want weggooien is zonde en deze ballen eten is bijna zonde... zó lekker!!

Heb je geen risotto leftover maar wil je dit toch klaarmaken? Kies dan één van de risottorecepten 
van dit blog (klik), halveer het en bereid. Na het afkoelen kun je fijn aan de slag met deze heerlijke snack.
Echt een feestelijk hapje!


Risotto bitterballen

     voor 7 - 9 bitterballen  
Ingrediënten:
  • 200 g bereide risotto naar keuze
  • 1 el bloem
  • versgemalen zeezout
  • 1,5 ei 
  • 2 eieren 
  • 1 el water
  • paneermeel of verkruimelde beschuit
  • 1 l  zonnebloemolie


Hoe maak ik het klaar:
Verwarm de olie in de frituurpan of een losse pan tot 180 graden.
Meng door 200 g risotto 1,5 ei samen met een eetlepel bloem. Breng de risotto op smaak met wat extra zout.
Doe de twee eieren, samen met een lepel water in een bak met opstaande rand. Roer goed door tot de eieren licht schuimen.
Strooi de paneermeel in een laag van een cm dik op een bord.
Maak je handen licht vochtig en kneed van de risotto balletjes ter grootte van een.... tja, een bitterbal!
Rol de balletjes licht door het losgeklopte ei en vervolgens door de laag paneermeel, 
zó dat alle rijst goed bedekt is.
Ik gebruikte voor deze bitterballen mijn laatste recept van snijbonenrisotto en 
ik had een leftover van krootjesrisotto.
Zitten hier grotere stukjes in, stop deze dan aan de binnenkant van de bal
of snijd ze kleiner voordat je een balletje draait.

Frituur de bitterballen met zes tegelijk in het hete vet.
Na 3 minuten zijn ze gaar en goudbruin gebakken.

Laat even afkoelen en serveer met wat mayonaise en wat rauwkost of kiemgroente.

Ik liet deze leftovers me goed smaken als lunch. En oudste dochter die doornat van de regen thuis kwam, werd gelijk een stuk vrolijker van deze heerlijke, warme snack.

Eerlijk gezegd hebben we ze samen bijna allemaal opgegeten.... en het waren er een stuk of 20!
Oei... schrijf ik dit echt op?!





Variaties:
  • Met risotto leftovers kun je ook prima een soort drie-in-de-pan maken. Begin hetzelfde, maar maak schijven in plaats van balletjes. Verhit wat boter en olie in een koekenpan en bak er hartige koeken van die met drie tegelijk in de pan passen
  • Je kunt ook bitterballen maken met alleen gekookte rijst. Breng dit op smaak met kruiden, zout en eventueel een sausje. Denk aan een stevige rouxsaus met bijvoorbeeld kerrie of paprika wat je er door roert. Zo kun je ook ander graan gebruiken, denk aan quinoa of gierst.
  • Wil je het minder vet, bak de balletjes (of vorm er eens kroketten van) dan in een airfryer of in de oven. In de oven moeten ze wel zo'n 20 minuten op 220 graden gebakken worden.

Geniet van een gezonde snack!

vrijdag 25 februari 2022

Bananenmelk


Officieel mag het geen melk heten, want die naam is voorbehouden aan de zuiveldrank van de koe.
Maar zie je het romige resultaat, dan moet je er ongetwijfeld aan denken....
Melk wordt verkregen uit de melkklieren van zoogdieren. 
Het woord melk is afgeleid van het Oud-Engelse woord meoluc.
 
Waarom je die beter niet kunt drinken, lees je hier...

Wees niet bang dat je voedingsstoffen tekort komt, zonder melk te drinken. 
De meeste voedingsstoffen uit melk zijn helemaal niet goed op te nemen in het menselijk lichaam. 
Deze bananenmelk is gemaakt van maar twee ingrediënten: banaan en water...
Het kan makkelijk met de staafmixer gemaakt worden.... handig wanneer je geen blender hebt. 

Banaan is één van de meest gegeten fruitsoorten in Nederland. 
Hoewel ze niet zoveel vitamine C bevat, is ze wel heel gezond. 
Ze bevat vitamine B, die ook tijdens het invriezen bewaard blijft.
Banaan bevat veel Kalium, Fosfor  en Calcium. 
Verder zitten alle acht essentiële aminozuren in banaan.
Banaan is energierijk en bevat veel koolhydraten, voedingsvezels en zetmeel. 
Tijdens het rijpen van de banaan wordt dit zetmeel omgezet in suikers. 
Daarom is een rijpe banaan zoeter.
Het hele jaar door is de klimaatbelasting van bananen laag, oftewel: 
het consumeren van een banaan is duurzaam.


Bananenmelk

       voor 3 dl 'melk'

Ingrediënten:
  • 1 banaan
  • 3 dl water
      verder nodig:
  • staafmixer of blender


Hoe maak ik het klaar:
Begin een dag van tevoren. Kies een (over)rijpe banaan met bruine vlekjes uit, lekker zoet dus. 
Haal de schil eraf en vries in. 


Snijd de volgende dag  de bevroren banaan in stukjes en doe het samen met het water in een mengbeker.
 Mix tot je een gladde drank hebt.
Wil je wat dunnere 'melk' dan kun je nog een dl water toevoegen.
Deze bananenmelk is heel geschikt voor kleine kinderen en zelfs baby's vanaf 6 maanden kunnen dit 
 al met een flesje drinken.

Wil je de bananenmelk nog wat zoeter maken? Dan kun je een ontpitte dadel in het water fijnmixen, 
nog voordat je de banaanschijfjes toevoegt. 
Of voeg een eetlepel ahornsiroop toe.

Je kunt deze bananenmelk niet bewaren, gelijk opdrinken is het beste.
Maak daarom niet teveel in één keer.

Deze bananenmelk kan goed dienen als drankje bij een fruitontbijt. 
Ideaal als start van de dag, deze verdunde 'fruitmand'!

Overrijpe bananen kun je soms met korting kopen bij een marktkraam of groentewinkel 
en gelijk als voorraadje invriezen. Overrijp zijn ze namelijk op hun best!

Met bevroren bananen kun je ook heel goed ijs maken. Haal de bevroren banaan uit de vriezer,
laat iets zachter worden en mix zonder water tot je een soort romige, softijs-achtige substantie hebt verkregen.
Heerlijk en verantwoord op een warme zomerse dag!
Met bevroren banaan kun je ook een bijzondere taart maken. Klik hier!

Maar voor nu is bananenmelk als drankje een geweldig eenvoudig,
goedkoop en gezond alternatief.
Welke plantaardige melk gebruik jij wel eens?!




donderdag 24 februari 2022

Amandelmelk

Je kent het vast wel en hebt 'm misschien al eens geproefd: amandelmelk!
Wist je ook dat je deze melk prima zelf kunt maken?
Dat doe ik al jaren en deel ik graag hier na mijn blog over: 'welke melk drink jij?!' (klik)

Wil je het correct zeggen dan moet je van zuivelvervangende of plantaardige drank spreken, 
want 'melk' is een beschermende naam die alleen gebruikt mag worden voor zuivel 
die uit de melkklieren van een zoogdier komt.  Het resultaat van deze notendrank 
laat je hart sneller kloppen en deze prachtig room-witte drank lijkt  -zonder haar ongezonde
 eigenschappen - veel op melk. Bovendien is ze goed te drinken  in plaats van zuivel.
Qua voedingsstoffen heeft amandelmelk ook heel wat te bieden.

Amandelen [Prunus Dulcis] zijn botanisch gezien vruchten en worden geoogst in augustus, 
maar zijn het hele jaar door verkrijgbaar. De 'buitenkant' van de pit van deze steenvrucht 
wordt gekraakt waardoor de amandel tevoorschijn komt.
Amandelen geven veel energie en tegelijk snel een verzadigingsgevoel.
 Ze verminderen schommelingen van de bloedsuikerspiegel.
Amandelen bevatten veel eiwitten, 90% onverzadigde vetzuren, veel vitamine E, 
verschillende B-vitaminen, essentiële mineralen zoals fosfor, fluoride, foliumzuur en calcium
 en voedingsvezel.  Een gezond nootje dus, een verantwoorde snack ook.
En je kunt hier dus een prima plantaardige drank van maken!


Amandelmelk

    voor zo'n 8 dl 

Ingrediënten:
  • 150 g onbewerkte, rauwe amandelen (raw food)
  • 7,5 dl water
      verder nodig:
  • blender 
  • zeef
  • stuk kaasdoek
  • 1 liter maatkan
  • schone fles


Hoe maak ik het klaar:
Het maakt voor de melk niet uit of je amandelen met het bruine schilletje eromheen of de gepelde amandelen neemt. 
Amandelmelk wordt romig wit, ook zonder voorweken of het bruine schilletje eraf te halen. Uiteindelijk zeef je de amandelmelk toch...
Doe de amandelen en het water in de blender, sluit af en mix op de hoogste stand tot de amandelen fijngemalen zijn en een romig witte drank verkregen is. 

Bekleed het zeef met de kaasdoek en schenk de amandelmelk door de doek heen.
Vang op deze manier de amandelpulp op. Knijp de doek uit om alle melk eruit te drukken.
De prachtig witte, fijne amandelmelk schenk je over in een brandschone fles en
 kun je in de koelkast bewaren.
Deze melk blijft maximaal vijf dagen goed, hoewel het mij nooit gelukt is
 om de amandeldrank zo lang te bewaren.
Hoe kun je amandelmelk gebruiken?
Je kunt amandelmelk 'gewoon' drinken in plaats van koemelk en 
licht zoeten met een eetlepel ahornsiroop.
Je kunt deze drank mengen met bananen of aardbeien,
 zo smaakt ze heerlijk in smoothies of shakes en maakt een fruitontbijt net wat energierijker.
Amandelmelk kun je ook over cornflakes of granola geven.
Je kunt het toevoegen wanneer je anders koemelk zou gebruiken bij het koken van soepen of sausen.
 Zorg alleen dat de soep of saus niet meer kookt, anders kan de amandelmelk schiften 
omdat ze niet gehomogeniseerd is.

Ken jij nog andere toepassingen waarvoor je amandelmelk gebruikt?

Kijk ook eens bij mijn recept van een heerlijk, verkoelende amandelshake (klik)
Deze lekkere, voedzame shake drink ik als lunch op een warme zomerse dag 
wanneer ik extra energie nodig heb.

Het recept voor amandelmelk is te vervangen door andere notensoorten, 
maar daar komt nog een vervolg op. 
Amandelmelk kun je zelf kopen, maar is niet goedkoop.
Ik heb altijd een voorraad biologische, rauwe amandelen in huis, die ik per kilozak koop. 
Niet biologisch zijn amandelen goedkoper, maar je betaalt voor kwaliteit.
Waarom dan toch zelf maken?
Omdat het niet alleen leuk is, maar dat je ook precies weet wat er in gaat.

De volgende ingrediënten las ik op een literpak amandelmelk:
Amandelmelk
Ingrediënten: Water, AMANDEL (2,3%), suiker, tricalciumfosfaat, zeezout, stabilisatoren (johannesbroodpitmeel, gellangom), emulgator (lecithinen (zonnebloem)), natuurlijk aroma, vitaminen (B2, B12, E, D2). Kan sporen van noten (geen pindanoten) bevatten.

Schrikbarend dat er zo weinig amandelen in zitten. 
Dat doen wij met deze zelfgemaakte drank dus anders! 

Nog even iets over de amandelpulp die overgebleven is, deze hoef je niet weg te gooien!

Voeg deze vezelrijke pulp toe aan een shake om wat meer 'body' en stevigheid te krijgen.

Je kunt de amandelpulp een paar dagen in de koelkast bewaren in een goed afgesloten bakje.
Wist je dat je de amandelpulp zelfs als vochtgevende  'zeep' onder de douche kunt gebruiken?


Ik testte het voor je uit.
Deze zachte wasemulsie heeft een licht scrubbend effect en geeft een schone, zachte huid.
Gaaf toch dat je deze koning onder de noten: de amandel op zo veel verschillende
manieren kunt gebruiken.

Geniet ervan!
En drink je plantaardige, lactosevrije drank met plezier!




Meer recepten met amandelen:











dinsdag 22 februari 2022

Welke melk drink jij?!

Soms heb ik in de supermarkt de leukste gesprekken... gewoon met mensen die ik niet ken.
  Bijvoorbeeld over welke eieren je verantwoord zou kiezen, of welk toetje beter voor je is 
wanneer je geen zuivel wilt gebruiken.
Ik raak regelmatig geïnspireerd in de supermarkt.

Een tijd terug - weet niet of deze vrouw inmiddels meeleest - had ik een gesprek over 
welke melk je het beste kunt drinken als je geen koemelk meer wilt gebruiken.
Nu is dit een hele goede vraag, die al uitgaat van het idee dat koemelk niet zó goed voor de mens is, 
als de gesubsidieerde reclame ons wil doen geloven.  Niet voor niks geven ze op het consultatiebureau
 al de tip te stoppen met zuivel als je kindje verkoudheidsklachten blijft houden.

Koemelk drinken

Waarom drinken we eigenlijk melk van koeien?

In 1934, ten tijde van de grote depressie tussen de beide Wereldoorlogen, werd het Zuivelbureau opgericht om in ieder geval de boeren aan het werk te houden en Nederlanders (meer) melk te laten drinken. Dit zuivelbureau werd gefinancierd door de industrie zelf. Dat is - zoals je  kunt begrijpen -   een enorme belangenverstrengeling!
Wij zijn dus melk gaan drinken om de agrarische industrie te steunen en niet om onze gezondheid te verbeteren. De marketing van het zuivelbureau was zó effectief dat ouders hun kinderen - zelfs nu nog - leren melk te drinken en dat is de reden dat ik - en jij waarschijnlijk ook - ben opgegroeid  met melk.

Maarrrrr.... wat al die ouders vergeten is:
 Koemelk is bedoeld voor een kalfje! Wist je dat een koe geen melk geeft als ze niet eerst 
een kalf heeft gekregen? 

Dit is een open deur natuurlijk, maar toch hoor ik regelmatig mensen verbaasd reageren 
als ik dit vertel... en ècht niet alleen kinderen. De melkproductie komt bij de koe pas op gang als ze een jong heeft gekregen dat gevoed moet worden. 
Dit is precies hetzelfde als bij andere zoogdieren en bij mensen. 
Een kalf groeit de eerste drie maanden tussen de 800 en 1000 gram per dag!! 
En dat groeit hij op de vette, romige moedermelk, speciaal geschikt voor het jonge kalf.

Jonge mensenbaby's  hoeven niet zo sterk te groeien. 
Ik heb wat gemiddelden opgezocht en berekend en ze voor je in een schema gezet


 

 

Kalf

 

Mens

Geboortegewicht

 

40 kg

40.000 gram

3,5 kg

3500 gram (7,5 pond)

Gewicht na één jaar

360 kg

360.000 gram

9 kg

9000 gram (18 pond)

Exponentiële groei  in één jaar tijd

 

9 x

 

3 x


De eerste drie maanden groeit een gezond kalfje gemiddeld zo'n 1000 gram per dag.
Dit doet 'ie op de gezonde voedingsstoffen die in de melk zitten. 
Met name caseïne, een melkeiwit, bevordert deze groei. 
Er zit dan ook twee keer zoveel caseïne in koemelk dan in moedermelk.

Misschien vind je dit schema een rare vergelijking: baby's naast kalfjes!  
Maar dat krijg je wanneer je voedingsmiddelen van de ene soort met de andere soort verruilt.
Een baby groeit ook wonderlijk hard op (moeder)melk, maar moet niet zoveel aankomen als een kalf.

"En oudere kinderen of volwassenen dan?" vraag je je misschien af.
Stel ik je een wedervraag: "Zie jij wel eens een volwassen koe van een jaar of drie nog melk drinken?"
"Of een stier van 10 jaar nog onder een vrouwtje kruipen om wat sterker te worden?"

Laat me het wat meer uitleggen... in het dierenrijk - en mensen zijn geen dieren, maar horen wel 
bij de klasse van de zogenden, warmbloedigen en gewervelden [Mammalia]  - krijgen alleen 
jonge dieren in de groei  moedermelk te drinken. Van hun eigen moeder 
of - zoals je bij sommige apen wel ziet - van een ander vrouwtje binnen de groep.
Nooit  krijgt een apenjong moedermelk van een giraffe en een giraffejong krijgt nooit 
moedermelk van een wolf. 
Waarom niet? Omdat elk dier zijn eigen groeicurve en de daarbij behorende voedingsstoffen heeft.

Is het dier volwassen, dan drinkt het géén melk meer, nooit! 
 Zowel het gebit als de maag- en darmflora is geschikt voor vast voedsel! 

Alleen de mens denkt dat hij moedermelk van een ander soort nodig heeft om gezond te kunnen leven.

En dat gezondheidsaspect - lees verder over calcium hieronder - is een gevoelige plek bij ons. 
Bedenk dat dit gevoed is door de reclames van het Zuivelbureau... 
In 2003 is het zuivelbureau opgegaan in de NZO; de Nederlandse Zuivel Ondernemingen 
waar 13 zuivelondernemingen lid van zijn, waaronder de bekende coöperatie Campina.
De NZO geeft onder andere consumentenvoorlichting door middel van 
reclamecampagnes en informatie op internet.

Heel bekend is de slogan: Melk de witte Motor    en Melk is goed voor elk!

Natuurlijk!!
En waarom?  In melk zou calcium zitten waar we niet zonder kunnen: 
onze botten gaan spontaan ontkalken als we geen melk zouden drinken of zuivel zouden eten.
Melk zit namelijk vol belangrijke voedingsstoffen voor het lichaam. 
Melkeiwitten zijn belangrijk voor de opbouw van goede spieren,
 calcium zorgt voor goede botten en een goed gebit. 
Magnesium draagt bij aan een goed zenuwstelsel en 
vitamine B12 zorgt voor een goede kwaliteit van het bloed en het zenuwstelsel.
Dit is te vinden op internet en ook het Voedingscentrum (...) raadt aan dagelijks melk te drinken. 
 Het verkleint namelijk de kans op darmkanker.


Koemelk-allergie en  lactose-intolerantie


Maar melk is niet gezond voor iedereen. Een kleine groep mensen: zo'n 10 % van de baby's die in Nederland geboren worden, heeft een koemelkallergie.
Bij koemelkallergie maakt het afweersysteem antistoffen aan tegen de eiwitten die in koemelk zitten. Hierbij kunnen baby's wel prima moedermelk verdragen.
Daarnaast heb je mensen met een lactose-intolerantie, zo'n 2,5 miljoen Nederlanders. 
De slogan 'melk is goed voor elk' gaat dus mank.

Lactose is een ander woord voor melksuiker (een koolhydraat)  wat in alle melksoorten, melkproducten en producten met melkbestanddelen voorkomt.  
Een lactose allergie, waarbij het afweersysteem van je lichaam antistoffen aanmaakt
 tegen een eiwit, bestaat niet. 
Lactose intolerantie bestaat wèl en betekent dat je klachten krijgt na het innemen van melkproducten. Als je lactose niet goed kunt verteren wordt dit lactosemalabsorptie genoemd.

Lactose kan in de darmen worden omgezet door het enzym lactase 
dat in de darmwand van de dunne darm wordt gemaakt.
Dit enzym splitst de lactose in glucose en galactose, 
die hierdoor makkelijk in het bloed kan worden opgenomen.
Heb je te weinig van dit enzym of gebruik je te veel melkproducten, dan ontstaan klachten.
Deze klachten kunnen variëren van darmrommelingen tot obstipatie of juist diarree.

Omdat lactose intolerantie zelden verdwijnt  - het is vaak erfelijk - is het belangrijk 
je voedingspatroon aan te passen en te kiezen voor zuivelvervangers!
Mensen met lactose intolerantie wordt aangeraden niet alle zuivel te vermijden, 
want dan mis je ook waardevolle voedingsstoffen.... De vraag is of dat klopt ;)
Neefje Luca (1 week), bij Elly aan de borst ;)

Baby's hebben nog voldoende lactase, zodat ze moedermelk of zuigelingenvoeding 
goed kunnen verteren.
Wist je dat bij ruim 80% van de wereldbevolking een lactose intolerantie 
vanaf het derde levensjaar voorkomt?!!
Vanaf die leeftijd neemt de productie van lactase in de darmen af, 
bij sommigen blijft dit heel laag, bij anderen neemt  dit geheel af.

Duizenden jaren geleden raakte in Noord Europa het melk drinken al populair, wat eeuwen lang bleef, waardoor de lactase aanmaak bij ons ook na het derde jaar hoog blijft.
Juist in Nederland, België, Duitsland, Groot Brittanië en Scandinavië komt 
lactose intolerantie niet zo vaak voor.
Een lactose intolerantie bouwt zich met de jaren op. Jongeren hebben er minder last van dan ouderen.
In landen rond de Middelandse zee heeft 50% van de bevolking een lactose intolerantie, 
in grote delen van Azië- het verre Oosten -, Afrika en Zuid Amerika is dit vaak 100%!


Nadelen zuivel

Weet je dat het Rode Kruis vroeger naar landen in Afrika waar hongersnood heerst, melkpoeder opstuurde? Dit gebeurt niet meer omdat het probleem van lactose intolerantie bekend is bij de hulpverleningsorganisatie.

Verkoudheid
Ik geloof dat we geen melk of zuivel nodig hebben om na ons derde levensjaar te kunnen overleven.
De 'gezondheidsvoordelen'  wegen niet op tegen de nadelen... niet voor niks gaf de huisarts en het consultatiebureau niet alleen mij, maar vele anderen,  het advies te stoppen met melkproducten geven aan kinderen bij voortdurende verkoudheidsklachten. Het is slijmverhogend en niet bevorderlijk voor de gezondheid.
Wetenschappelijk onderzoek uit 2018 toont aan dat melk drinken de symptomen van een verkoudheid daadwerkelijk erger maakt.

Dikmaker
Bovendien maakt zuivel je dik, doordat ze veel eiwitten bevat. Dat heb ik al proberen aan te tonen in het schema met de vergelijking tussen kalfjes en baby's en hun groei. Zie hierboven...

Calcium
Melk drinken is belangrijk omdat ze calcium bevat en dat is gezond voor sterke botten! 
Dat lijkt een sterk argument wat vaak herhaald wordt. Dus om botontkalking oftewel osteoporose te voorkomen, drinken we melk..... 
Nederland als land van veel melkdrinkers, moet dus weinig patiënten hebben met osteoporose.
Het tegendeel is waar. Osteoporose komt vaker aan het licht boven de 55 jaar. 1 op de 3 vrouwen vanaf 60 jaar krijgt osteoporose en 1 op de 7 mannen. Dat zou je niet verwachten bij een melkdrinkende natie.
Sterker nog, het drinken van koemelk kan osteoporose zelfs verergeren.
Dát leg ik even uit!
Het mineraal calcium in melk kan niet goed in je lichaam worden opgenomen zonder het mineraal fosfor. Gelukkig zit fosfor ook in koemelk, de oplossing is er al!  Alléén de verhouding klopt niet. Er moet twee keer zoveel calcium als fosfor binnenkomen wil je de calcium goed kunnen opnemen. Deze verhouding zit wel in borstvoedingsmelk. Bij koemelk is het fosforgehalte even hoog als het calciumgehalte. Dit zorgt voor een disbalans in de menselijke mineralenhuishouding. Hierdoor gaat je lichaam calcium ergens anders uit je lichaam weghalen om die disbalans goed te krijgen en dat gebeurt dus op een plaats waar het al opgeslagen was.... vanuit je botten, juist ja! 
De calciumparadox wordt dit ook wel genoemd.
Wetenschappers zijn het niet over alle kritiekpunten eens, maar wel over het feit dat je calcium beter op andere manieren kunt innemen, namelijk uit plantaardige bronnen van noten, zaden, verse groene groente zoals boerenkool en specerijen en kruiden zoals basilicum.

Eiwit caseïne
Hierboven heb ik het al genoemd: melk bevat het eiwit caseïne.  Dit wordt in het lichaam omgezet in casomorfine...  het woordje wat je hierin kunt herkennen is morfine. En casomorfine geeft je net als morfine  een rustig en relaxed gevoel.
Melk bevat hier wat minder van, maar kaas bevat heel veel caseïne. Dit is de reden dat kaas soms een verslavend effect geeft.... lastig om te laten staan.
Toen ik een tijdlang veganistisch at, zocht ik als eerste een alternatief voor kaas en na een aantal maanden begon ik weer als eerste met het eten van geitenkaas. (...)

Ph-waarde
Melk verzuurt. Dit betekent dat de Ph waarde van je bloed daalt. Wanneer je lichaam verzuurt, verlies je meer calcium via urine. Opnieuw wordt er calcium onttrokken aan je lichaam.
Ik ken iemand die altijd last had van RSI en een tenniselleboog en een muisarm en wat niet al. Ze at vegetarisch, maar pas toen ze alle zuivel uit haar dieet schrapte en veganistisch ging eten, gingen al deze klachten over. Ze kan nu uren achter elkaar door werken zonder pijnklachten, wat eerst niet mogelijk was. Deze verhalen hoor ik vaker, maar iemand kennen, is geloofwaardiger!

Vet
Het verzadigde vet in melk kan leiden tot hart- en vaatziekten.

Groeihormonen
Koemelk bevat groeihormonen die het kalf moeten aanzetten tot groei. Bij mensen zou dit ook de groei van kankerweefsel en acné kunnen bevorderen....
Gezondheid koeien
Wat me al lang geleden heeft besluiten om vegetarisch te blijven eten is de manier waarop vee door niet biologische boeren wordt gehouden. Boeren zullen best van hun dieren houden, maar zoals ze gehouden worden,  staat zo ver af van hun natuurlijke neigingen en behoeftes. Toen we ooit bij een biologische boer kampeerden en zelfs getuigen waren van de geboorte van twee kalfjes was dit een bijzondere belevenis. Wat jammer dat de pasgeboren kalfjes geen melk bij de moeder mochten drinken. Ze kregen gelijk een flesje en de melk werd op de markt gebracht.... echt verdrietig vond ik dat.
Er valt hier nog veel meer over te schrijven, maar dat doe ik niet.

Onderzoeken
Er zijn ontzettend veel verschillende onderzoeken naar gedaan. Zo is er in Zweden een 20 jaar durend onderzoek geweest dat onderzocht bij jonge vrouwen die 3 of meer glazen melk dronken of ze gezonder bleven dan eenzelfde groep die geen of veel minder melk dronken. Wat bleek? De vrouwen die veel melk dronken liepen vaker botbreuken op dan hun vergelijkingsgroep.

Veel onderzoeken en onderzoekers krijgen kritiek, het is ook niet niks als er aan 'heilige huisjes'  wordt geschud! Maar opvallend vind ik wel dat meerdere onderzoekers en wetenschappers zelf met het drinken van melk gestopt zijn na hun onderzoek! ;)
Ach... voedingswetenschappers - en daar reken ik mezelf zeker niet toe - begrijpen steeds beter dat hun vak ingewikkelder is, dan ze aanvankelijk dachten!
Kies voor een levensstijl waarin voeding en gedrag (beweging) op elkaar afgesteld zijn, dat is veel belangrijker dan het aan- of afraden van bepaalde voedingsmiddelen of zelfs voedingsgroepen.
 

Wat dan?


Okay en als je dan geen melk meer wilt drinken, wat zou je dan moeten drinken?
Laat me voorop stellen dat ik niemand vertel wat hij of zij het beste kan doen.

Laat me vertellen wat ik zelf doe, maak daarna je eigen keuze!
Vroeger als kind en tiener dronk ik thuis meerdere glazen zuivel per dag.
De melk werd eerst nog ouderwets langsgebracht door de melkboer.
Later kocht ik als tiener op de middelbare school in de kantine bekertjes melk of karnemelk.

Die slijmerige smaak in mijn keel kan ik me nog goed herinneren.
Maar melk moest ik drinken, het was immers 'de witte motor'? Anders kwam ik als kind niet vooruit!
Ook zit melk in allerlei bewerkte voedingsmiddelen verwerkt.

Als volwassene maakte ik mijn eigen keuzes.
Melk drinken schafte ik als één van de eerste dingen af toen ik op kamers woonde. 
Toen ik me ging verdiepen in een leefstijl met fruitontbijt, een lichte lunch met veel groentes 
en een diner waarin koolhydraten en eiwitten gescheiden zijn, 
was hier geen ruimte voor een glas melk.
Ik drink vooral water en doe dit niet tijdens, maar vóór de maaltijd. 
Het drinken van melk mis ik in mijn leefstijl niet!

Wanneer ik melk zou willen gebruiken in smoothies, gebruik ik een zelfgemaakte notenmelk, 
wanneer ik melk zou gebruiken bij het koken, gebruik ik altijd sojamelk of sojaroom.  
Maar er kan nog meer....


Even terug naar de supermarkt. De laatste keer dat ik iemand bij het zuivelschap sprak 
over gezonde alternatieven voor gepasteuriseerde melk, keken we kritisch naar het schap 
er tegenover met de houdbare melken en zuivelvrije varianten.

Tegenwoordig lijkt er genoeg keus: je hebt sojamelk original, sojamelk ongezoet, 
sojamelk in de smaken: banaan, aardbeien, vanille of chocolade. 
Daarnaast heb je havermelk, amandelmelk, hazelnootmelk en kokosmelk 
en dat van verschillende merken, zoals Alpro, Melkan, Zonnatura of een huismerk.

Een pak halfvolle melk koop je voor 0,89 cent en voor dezelfde prijs 
heb je een pak sojamelk  van Melkan. Iets speciaals zoals sojamelk met vanillesmaak kost 1,88
Havermelk kost 1,96 en amandelmelk kost 1,96 tot zelfs 2,42 van Zonnatura.

Al deze soorten melk kun je ook prima zelf maken! Niet alleen lekker en leuk om te doen, 
maar je weet ook precies wat er in gaat! Want daar schort het nog een beetje aan. 
De pakken zuivelvrije melk in de winkel bevatten soms toegevoegde suikers, zout en olie. 
Ze zijn niet automatisch gezonder wanneer ze geen koemelk bevatten... etiketten lezen blijft belangrijk.
Let er bij sojamelk op dat de teelt van de sojaboon op een gezonde, milieuvriendelijke manier gebeurd. Bij biologische producten wordt hier rekening mee gehouden....

Mijn volgende blogs gaan over het zelf maken van allerlei soorten 'melk'. 
Ik maak er een serie van waarin je niet alleen het recept en werkwijze krijgt, 
maar ook allerlei tips wat nog meer mogelijk is met deze drankjes....

Dit blog is niet volledig, er vallen boeken over vol te schrijven.
Er valt ook genoeg over te lezen in andere artikelen en blogs, google eens
 of gebruik mijn bronnen, zie onderaan.
Ik ben geen wetenschapper, diëtiste, arts of voedingsdeskundige.
Wel ben ik nieuwsgierig, heb ik veel over dit onderwerp opgezocht en gelezen en 
breng ik bovenstaande verhaal al jarenlang in praktijk.


'k Ben benieuwd welke melk jij drinkt of gebruikt.....
Of maak je zelf alternatieven? Of....
Leuk als je een reactie achterlaat, doe het respectvol, al heb je een andere mening.



Hoewel ik geen melk drink, ben ik geen vegan. 
Ik gebruik eieren van eigen kippen, honing van eigen bijen.....
En zuivel? Ik koop het in aangepaste vorm voor mijn kinderen, maar zelf consumeer ik het niet.
En toch ben ik groot en sterk en heb geen osteoporose.... ;)


Plantaardige melk om zelf te maken





 Bronnen:
Veganrevolutie: zuivel
Smulweb blogpost: "Merendeel van mensheid verdraagt melk slecht"
Voedingscentrum, lactose intolerantie
AD: Melk drinken bij verkoudheid, doe maar niet! 
de groene Amsterdammer: "Melk, de witte leugen"  (boekrecensie)
Pomme lifestyle: is melk gezond

donderdag 17 februari 2022

Risotto met snijbonen

Storm of geen storm buiten, aan tafel zaten we in zomerse sferen!
Met de allerlaatste snijbonen uit de vriezer, streelde een romige, boterzachte risotto ons gehemelte!
Ook al is het niet het goede seizoen, hier zeg je geen 'nee' tegen.
Eigenlijk eten we deze hele winter al snijbonen.
Regeren is vooruit zien: de geweldige oogst aan snijbonen heb ik in de zomer niet 
allemaal  kunnen opeten, maar wel ingevroren.
Heerlijk, hoor! Snijbonen met rijst en pindasaus, snijbonen met mie in tofu kokossaus, 
snijbonen in een wrap met zoetzure saus..... mjumm
Deze risotto stond al een tijdje op mijn to-do-list.
Tja, van elke groente moet het mogelijk zijn een heerlijke risotto te maken.
Ik doe mijn best!
En iedereen smulde ervan.....




Risotto met snijbonen

      voor 6 personen

Ingrediënten:

  • 300 g snijbonen
  • 3 uien
  • 2 teentjes knoflook
  • 1 groene peper
  • 2 el olijfolie
  • 250 g vega wok- of kipstuckjes
  • versgemalen zeezout 
  • versgemalen peper
  • 50 g boter 
  • 450 g risottorijst
  • 100  g courgette of een halve courgette
  • 150 ml wijn
  • 1250 ml groentebouillon
  • 1 bio citroen
  • 150g geraspte kaas


Hoe maak ik het klaar:
Je hoeft de diepvriesgroente niet van tevoren te ontdooien, wordt zo snotterig ook. Laat in de diepvries tot gebruik.
Verhit de olie in een koekenpan en bak de vegetarische wokstukjes tot ze rondom bruin zijn.
Breng op smaak met zout en peper en laat staan.
Snipper de ui en de groene peper. 
Verhit de boter in een ruime wok en voeg de gesnipperde ui en groene peper toe. 
Pers de knoflook erboven uit.
Roer regelmatig op middelhoog vuur  in 3 minuten.
Voeg de risottorijst toe en roer goed tot alle korrels rondom glanzen.
Schenk de wijn erbij en laat opnemen door rijst.
Maak de groentebouillon klaar.
Wanneer de wijn verdampt is, voeg je een extra grote scheut warme bouillon toe. Voeg gelijk de diepvriessnijbonen en de courgetteblokjes toe.

Laat op middelhoog vuur staan, roer regelmatig en wanneer de bouillon is opgenomen, 
voeg je een nieuwe scheut toe. Laat rustig garen tot bijna alle bouillon op is. 
Dit duurt zeker 30 minuten. Voeg dan de vegetarische wokreepjes toe met de laatste scheut bouillon.
Rasp de schil van de biologische citroen over de risotto. 
Wanneer de risotto nog romig en zacht is en het vocht op is, is het tijd om aan tafel te gaan.
Serveer de geraspte kaas er apart bij.

Deze heerlijke risotto kun je natuurlijk ook in het juiste seizoen eten, dan kan alles er vers in.
Maak de snijbonen schoon en snijd - net als op de foto - in ruiten en de halve courgette in blokjes. Omdat de risotto minimaal een half uur moet koken, gaart de groente gelijk mee.

Laat het je goed smaken: Buon Appetito!